Forum

Son Konular

Sözcükte Anlam Konu Anlatımı (8.Sınıf)
  • Bir sözcük, farklı cümlelerde farklı anlamlar kazanarak yeni bir düşünce oluşturabilir. Sözcükler birleşerek cümlede anlamı, cümleler birleşerek parçada anlamı meydana getirir.
  • Sözcükteki bu anlam farklılıklarını; gerçek anlam, mecaz anlam, yan anlam, terim anlam ve somut-soyut anlam olarak sıralayabiliriz. Bunların dışında, “Çok Anlamlılık” ve “Söz Gruplarında Anlam” konularını da bu başlık çatısı altında inceleyebiliriz. Şimdi sırayla bunlara değinelim:

GERÇEK ANLAM

Bir sözcüğün söylendiği zaman aklımıza gelen ilk anlamı, sözlükteki ilk anlamıdır. Temel anlam olarak da adlandırılır.

ÖRNEK

  • Kışın yakacağımız odunları bir bir kırdık.
  • Tarihin gelmiş geçmiş en büyük savaşıydı.
  • Maganda kurşunuyla yaralandı.
  • Paçalarını sıvayıp ayaklarını suya sokmaya ne dersin?
  • Kara kara gözleri vardı yavrucağın.
  • Astımdan korunmak için fazla tozlu yerlerde dolaşma.
  • Anadolu’nun dört bir yanında farklı farklı oyunlar oynanır.

MECAZ ANLAM

“Değişmece” adı da verilen, bir sözcüğün gerçek anlamından uzaklaşarak, tamamen yeni bir anlam kazandığı anlam türüdür.

ÖRNEK

  • Paranın kaynağını kuruttu.
  • Sütü beğenmeyen çocuklar yüzünü ekşitti.
  • Bu acı hatıraları neden dile getirip duruyor?
  • Sevdiği insanlar birer birer göçüp gitti bu dünyadan.
  • Yaşadıkları daha taze, unutması zaman alır.
  • Omuzları bu yükü daha fazla taşıyamayacak belli ki.

YAN ANLAM (MÜFREDAT DIŞI, GERÇEK ANLAM OLARAK KABUL EDİLECEK)

Bir sözcüğün gerçek anlamına bağlı olarak kazandığı yeni anlamlarından her birine yan anlam denmektedir.

ÖRNEK

  • Yemeğe iki diş sarımsak doğra, yemek daha lezzetli olur.
  • Bahçenin şu sırtından geceden beri ses geliyor.
  • Güğümü boğazına kadar doldurma, biraz boşluk kalsın.
  • Defterin yaprak sayısı ne kadar olsun?
  • Bu kapılara tokmak kullanılmaz, kol kullanmamız lazım.

TERİM ANLAM

Bir bilim, sanat, spor ya da meslek dalının kendine has ifadeler içeren özel anlamlarına terim anlam denir.

ÖRNEK

  • Doktor, stetoskop ciğerlerini iyice dinledi. (tıp terimi)
  • Geçirdiği hastalık, çok sayıda hücre kaybına neden olmuş.(biyoloji terimi)
  • Bu körfezde av yasağı bulunuyor. (coğrafya terimi)
  • Pastoral şiir, doğayı konu edinen şiir türlerinden biridir. (Türkçe-Edebiyat terimi)
  • Bu şarkıda dokuz sekizlik bir ritim kullanılmış. (müzik terimi)
  • Son saniyede gelen üçlükle, kupayı ülkemize getirdiler. (basketbol terimi)

SOYUT ANLAM

Beş duyu organımızla algılayamadığımız veya kavrayamadığımız anlamları ifade eden sözcüklere soyut anlamlı sözcükler denir.

ÖRNEK

  • Gururuna yenik düşme sakın!
  • Aile sevgisi, başka sevgilere benzemez.
  • Duygu ve düşüncelerim bir hayalden ibaretti.

SOMUT ANLAM

Beş duyu organımızın en az biriyle algılayabildiğimiz veya kavrayabildiğimiz anlamları ifade eden sözcüklere somut anlamlı sözcükler denir.

ÖRNEK

  • Bodrum’daki taş evler çok güzeldir.
  • Uçun kuşlar uçun, doğduğum yere.
  • Ürgüp’e kadar gidip de balon turuna çıkılmaz mı?
  • Gözlerini kırpıştırması, çocukluğundan kalma bir alışkanlıktı.

NOT:
Bazen soyut anlamlı sözcükler somut anlamlı bir özellik, somut anlamlı sözcükler de soyut anlamlı bir özellik kazanabilir. Anlam genişlemesi yoluyla sözcüklerin yeni bir özellik kazanmasına,
soyutlaştırma (somuttan soyuta) ya da somutlaştırma (soyuttan somuta) denir.

  • -Bir güzel var ki kalbimde, onu anlatacak bir sözcük yok. (Soyuttan somuta doğru anlam kazanmıştır.)
  • -Biz de bu yollardan geçtik, sizleri gayet iyi anlıyorum. (Somuttan soyuta doğru anlam kazanmıştır.)

SÖZCÜKTE ÇOK ANLAMLILIK

Bir sözcüğün birden fazla anlamda kullanılması esasına dayanan anlam türüne sözcükte çok anlamlılık denir. Sözcükler gerçek anlamın yanında, mecaz ya da yan anlamlar kazanarak birden çok anlama gelecek biçimde kullanılabilir.
“Yüz” sözcüğü cümlede farklı anlam özellikleriyle verilebilir.

ÖRNEK

  • Yüzünde geçmişin izlerini taşıyordu.” cümlesinde “canlılara ait bir bölüm” anlamında kullanılmıştır.
  • “Suyun yüzündeki nilüferler baharı müjdeliyordu.” cümlesinde “bir nesnenin kesiti ve üst tarafı” anlamında kullanılmıştır.
  • “O buraya hangi yüzle geliyor?” cümlesinde “cüret etmek” anlamında kullanılmıştır. Görüldüğü gibi “yüz” sözcüğü birden fazla anlamda kullanılarak çok anlamlılık sağlanmıştır.

SÖZ GRUPLARINDA ANLAM

İki veya daha fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu anlamlı kalıplar, var olan tümcelere zenginlik katar. İşte bu zenginlik, cümlelere anlam derinliği kazandırmakta ve söyleyiş güzelliği sağlamaktadır.

ÖRNEK

  • Eserlerinde sözcüklere dans ettirebilen başka bir yazar var mı acaba?(Sözcük kullanımında çok rahat olan ve sözcükleri istediği gibi kullanabilen anlamındadır.)
  • Atatürk, ardında bıraktığı derin izlerle hayata gözlerini yumdu.(Dönemine dair çok iyi işler başardığı anlamı vardır.)
  • Dipsiz kuyudan çıkmış bir hatıra, kafasında şimşekler çaktırdı.(Geçmişte yaşanılıp unutulan olayların bir anda ortaya çıkıvermesi anlamında kullanılmıştır.)