Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı (7. Sınıf)

24
7-sinif-sozcukler-arasi-anlam-iliskileri

 

1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler:

Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir.

Örnek:

  • biçim & şekil
  • ahenk & uyum
  • endişe & kaygı
  • esir & tutsak
  • emir & buyruk
  • edat & ilgeç

  • İşler acele olunca vakit çok hızlı geçiyor. (zaman)
  • Çanakkale’deki anıta hayran kaldım. (abide)

2. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler:

Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir.

Örnek:

  • Bu elbisenin biraz daha parlak olanını istiyorum. (mat)
  • Araba kullanmakta oldukça ustalaşmıştı. (acemi)
Uyarı:

Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı demek değildir.

SÖZCÜK OLUMSUZU ZIT ANLAMLISI
Tatlı Acı Tatsız
Gel Gelme Git
Kirli Kirsiz Temiz
Borçlu Borçsuz Alacaklı
Uyarı:

Sözcüklerin zıt anlamlı olabilmesi için her ikisinin de gerçek ya da mecaz anlamlı olması gerekir.


  • Bu karanlık günler bir gün bitecek.
  • Aydınlık günler bizleri bekliyor.

Bu cümlelerde “aydınlık” ve “karanlık” sözcükleri mecaz anlamda ve birbirine zıt olarak kullanılmıştır.


  • Arkadaşım bugün bize gelecek.
  • Sana bu renk hiç gitmedi.

Bu cümlelerde “gel-” sözcüğü gerçek anlamda, “git-” sözcüğü ise mecaz anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden zıt anlamlı sayamayız.

3. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler:

Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde anlamları farklı olan sözcüklerdir.

Örnek:

“Gül-” eylemi

Gül

Örnek:

Var

  • Saat dört gibi köye vardık. (Var(mak) eylemi )
  • Sana ayıracak zamanım da var. (“Yok” sözcüğünün karşıtı)
Uyarı:

Sözcüklerin sesteş (eş sesli) anlam özelliği kazanabilmesi için farklı temel anlamlarda kullanılmaları gerekmektedir.


  • Masayı hazırlarken iki tabağı yanlışlıkla kırdım. (Gerçek anlam)
  • İnsanları kırmadan güzelce konuş. (Mecaz anlam)

Kır-” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede mecaz anlamıyla kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.


  • Top oynarken kolu kırılmış. (Gerçek anlam)
  • Kapının kolu elimde kaldı. (Gerçek anlama bağlı farklı bir anlam)

Kol-” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede ise gerçek anlama bağlı farklı bir anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.

Uyarı:

Düzeltme işareti ( ^ ) olan sözcükler; okunuşları, yazılışları ve anlamları farklı olduğu için sesteş değildir.


  • Hala, ne zaman gelirsin? (Hala: Babanın kız kardeşi)
  • Hâlâ haber bekliyoruz. (Hâlâ: Henüz)

kar – kâr

hala – hâlâ

ama – âmâ

yar – yâr

4. Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler:

Söylenişte tekil olmasına rağmen anlamca geniş kapsamlı olan sözcüklere genel anlamlı sözcükler; anlamca daha dar kapsamlı olan, o türün sadece bir ya da birkaç örneğine işaret edecek şekilde kullanılan sözcüklere ise özel anlamlı sözcükler denir.

Genelden Özele Sıralama
Varlık – Canlı – Hayvan – Yırtıcı Kuş – Kartal
Özelden Genele Sıralama
Kartal – Yırtıcı Kuş – Hayvan – Canlı – Varlık
Uyarı:

Bir sözcük cümledeki kullanımına göre özel veya genel anlamlı olabilir.


  • Her insan, ömründe bir kez ağaç dikmiştir.

Herhangi bir ağaç kastedildiği için genel anlamda kullanılmıştır.


  • Odasındaki çiçeğe gözü gibi bakardı..

Kastedilen çiçek, belli bir çiçektir; bu yüzden “çiçek” sözcüğü özel anlamda kullanılmıştır.

5. Nitel ve Nicel Anlamlı Sözcükler:

Sayılabilen, ölçülebilen bir özelliği ifade eden sözcüklere nicel anlamlı; sayılamayan, ölçülemeyen bir özelliği ifade eden sözcüklere ise nitel anlamlı sözcükler denir.

Örnek:

  • Her yeri yüksek binalar sarmış Uzungöl’de. (Nicel anlam )
  • Herkeseyüksekten bakmak gibi bir huyu var. ( Nitel anlam)

  • Dar yollara araç park edilmemeli. ( Nicel anlam)
  • Dar düşüncelerle bir yerlere varamayız. ( Nitel anlam)