Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı (6. Sınıf)

121
6-sinif-sozcukler-arasi-anlam-iliskileri

1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler:

Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir.

Örnek:

  • uzak & ırak  
  • cevap&yanıt  
  • düşünce  & fikir
  • sonbahar&güz 
  • kıymet & değer 
  • sene &yıl

  • Her konuda öğrencilerine vakit olmak isteyen bir öğretmendi. (örnek)
  • Uygun bir zamanda size misafir olmak istiyoruz. (konuk)


2. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler:

Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir.

Örnek:

  • Yaşlı adam yolda yavaş adımlarla ilerliyordu. (genç)
  • Soruyu doğru bilen öğrenci ödülünü aldı. . (ceza)

Uyarı:

Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı demek değildir.

SÖZCÜK OLUMSUZU ZIT ANLAMLISI
Almak Almamak Vermek
Gülmek Gülmemek Ağlamak
Kirli Kirsiz Temiz
İnmek İnmemek Çıkmak

Uyarı:

Sözcüklerin zıt anlamlı olabilmesi için her ikisinin de gerçek ya da mecaz anlamlı olması gerekir.


  • Büyük kolileri bana verebilirsin.
  • Şu küçük çantayı masaya bıraktı.

Bu cümlelerde “büyük” ve “küçük” sözcükleri mecaz anlamda ve birbirine zıt olarak kullanılmıştır.


  • Hayatında beyaz bir sayfa açtı.
  • Siyah elbise ona çok yakışmıştı.

Bu cümlelerde “siyah” sözcüğü gerçek anlamda, “beyaz” sözcüğü ise mecaz anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden zıt anlamlı sayamayız.



3. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler:

Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde anlamları farklı olan sözcüklerdir.

Örnek:

Gülmek fiili

Bitki türü olarak gül     

Örnek:

DAL

  • Ördek gölde suya dalarken etraftakiler de hayranlıkla onu izliyordu. (Dal(mak) eylemi )
  • Ağacın dalı dünkü rüzgarda kırılmıştı. (Ağacın gövdesinden ayrılan kollarından her biri)

Uyarı:

Sözcüklerin sesteş (eş sesli) anlam özelliği kazanabilmesi için farklı temel anlamlarda kullanılmaları gerekmektedir.


  • Yüzündeki yaralar henüz geçmemişti. (Gerçek anlam)
  • Ne yüz ile geliyorsun ki buraya? (Mecaz anlam)

Yüz ” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede mecaz anlamıyla kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.


  • Gözümdeki ağrı hiç azalmadı. (Gerçek anlam)
  • Çekmecenin gözü zor açılıyor. (Gerçek anlama bağlı farklı bir anlam)

Göz” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede ise gerçek anlama bağlı farklı bir anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.

Uyarı:

Düzeltme işareti ( ^ ) olan sözcükler; okunuşları, yazılışları ve anlamları farklı olduğu için sesteş değildir.


  • Yağan kar sebebiyle bazı yollar ulaşıma kapandı. (Kar: yağış türü)
  • Bu işten epey kâr ettik . (kâr: elde edilen kazanç)

adet– âdet

alem – âlem

aşık– âşık

yar – yâr