Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı (5.Sınıf)

111
5-sinif-sozcukler-arasi-anlam-iliskileri

1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler:

Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir.

Örnek:

  • izah & açıklama                    
  • kabiliyet & yetenek                                     
  • kalp & yürek
  • cevap & yanıt                             
  • değer & kıymet                            
  • kent & şehir
  • lisan & dil                          
  • görev & vazife                                               
  • düş & rüya

Gelin alma töreni yapıldı. (merasim)

Dersleri için çaba gösteriyor. (gayret)



2. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler:

Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir.

Örnek:

  • Bu kıza güzel de diyemem çirkin de.
  • İki kardeşin biri çalışkan, diğeri tembel.
SÖZCÜK ZIT ANLAMLISI
sıcak soğuk
uzun kısa
güzel çirkin
kolay zor
ağır hafif
tümsek çukur
sert yumuşak
temiz pis
karanlık aydınlık
zengin fakir

Uyarı:

Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı demek değildir.

SÖZCÜK OLUMSUZU ZIT ANLAMLISI
Suçlu Suçsuz Masum
Al Alma Ver
Kirli Kirsiz Temiz
Akıllı Akılsız Deli

Uyarı:

Sözcüklerin zıt anlamlı olabilmesi için her ikisinin de gerçek ya da mecaz anlamlı olması gerekir.


  • Bir daha bu konuyu mayacağım.
  • Barışınca aramızdaki konuyu kapattık.

Bu cümlelerde “açmak” ve “kapatmak” sözcükleri mecaz anlamda ve birbirine zıt olarak kullanılmıştır.


  • Çocuk bize çok tatlı gülüyor.
  • Annem yemeğe acı biber koymuş.

Bu cümlelerde “acı” sözcüğü gerçek anlamda, “tatlı” sözcüğü ise mecaz anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden zıt anlamlı sayamayız.



3. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler:

Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde anlamları farklı olan sözcüklerdir.

Örnek:

Kaz” eylemi

Kaz


Yağ-” eylemi

Yağ

Örnek:

Ekmek

  • Bakkaldan iki ekmek aldım. Undan yapılan bir yiyecek
  • Tohum ekmek için tarlaya gittim. Toprağa tohum atmak

İn

  • Avcılar ayının inine tuzak kurdular.Mağara
  • Merdivenden inin yoksa düşeceksiniz. Yukarıdan aşağı doğru gelmek

Uyarı:

Sözcüklerin sesteş (eş sesli) anlam özelliği kazanabilmesi için farklı temel anlamlarda kullanılmaları gerekmektedir.


  • Sürahi ağzına kadar dolu. (Gerçek anlam)
  • O kadar doluyum ki dokunsalar ağlayacağım. (Mecaz anlam)

Dolu” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede mecaz anlamıyla kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.


  • Taş, çocuğun gözüne geldi. (Gerçek anlam)
  • Dolabın gözünden kâğıt al. (Gerçek anlama bağlı farklı bir anlam)

göz-” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede ise gerçek anlama bağlı farklı bir anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.



Uyarı:

Düzeltme işareti ( ^ ) olan sözcükler; okunuşları, yazılışları ve anlamları farklı olduğu için sesteş değildir.


  • Sabaha kadar kar yağdı. (yağış çeşidi)
  • Bu alışverişten çok kâr ettik. (para kazancı)

Aşık – âşık    adem – âdem     alem – âlem     hala – hâlâ        ama – âmâ