Sıfatlar Konu Anlatımı (6. Sınıf)

347
6-sinif-sifatlar


Sıfat (Ön Ad): İsimlerden önce gelerek onların özelliklerini (rengini, durumunu, biçimini, sayısını vb.) niteleyen ve belirten sözcüklere sıfat (ön ad) denir.

A. Niteleme Sıfatları

  • Varlıkların ve kavramların rengini, durumunu, biçimini niteleyen sıfatlardır.

Yeşil elbise Varlığın rengini niteliyor.

Üçgen ev  Varlığın biçimini niteliyor.

İyi insan  Varlığın durumunu niteliyor.

  • İsme sorulan “Nasıl?” sorusunun cevabı, niteleme sıfatını verir.
Yaşlı
Niteleme Sıfatı

adam
İsim

Nasıl adam? -Yaşlı

Güzel
Niteleme Sıfatı

çanta
İsim

Nasıl elbise? -Gösterişli



B. Belirtme Sıfatları

1. İşaret Sıfatları

  • Varlıkları işaret yoluyla belirten sıfatlardır.
  • İsimlere yöneltilen “Hangi?” sorusunun cevabı, işaret sıfatını verir.
Bu
İşaret Sıfatı

kitap
İsim

Hangi kitap? -Bu


  • “Bu, şu, o, öteki, beriki vb.” sözcükler ismi belirttiğinde işaret sıfatı olur.

Bu sınıf 

Diğer   defter

Şu elbise 

Öteki pencere

O araba  

Uyarı:

İşaret sıfatlarının çoğulu yoktur.

2. Sayı Sıfatları

  • Varlıkların sayısını belirten sıfatlardır. Sayı sıfatları kendi arasında dörde ayrılır:

a. Asıl Sayı Sıfatları

  • Varlıkların sayılarını kesin olarak belirten sıfatlardır.
  • İsme sorulan “Kaç?” sorusunun cevabı, asıl sayı sıfatını verir.

Yirmi beş sayfa  Kaç sayfa? –Yirmi beş

Altı gün   Kaç gün? -Altı

 

b. Sıra Sayı Sıfatları

  • Varlıkların sırasını belirten sıfatlardır.
  • İsme sorulan “Kaçıncı?” sorusunun cevabı, sıra sayı sıfatını verir.

Üçüncü ev    Kaçıncı ev? -Üçüncü

Birinci sınav  Kaçıncı sınav? -Birinci

 

c. Üleştirme Sayı Sayıları

  • Paylaştırma anlamı taşıyan sıfatlardır.
  • İsme sorulan “Kaçar?” sorusun cevabı üleştirme sayı sıfatını verir.

Onar  ceviz    Kaçar ceviz? -Onar

İkişer  ekmek Kaçar ekmek? İkişer

 

d. Kesir Sayı Sıfatları

  • Bir ismi kesirli sayılarla belirten sıfatlardır.
  • İsme sorulan “Kaçta kaç?” sorusunun cevabı kesir sayı sıfatını verir.

Yüzde elli kâr    Kaçta kaç kâr? -Yüzde elli

Üçte bir pay     Kaçta kaç pay? -Üçte bir

Uyarı:

Çeyrek, yarım ve tam sözcükleri de kesir sayı sıfatı olarak değerlendirilir.

Dörtte bir elma

Tam  tost

Yarım ekmek



3. Belgisiz Sıfatlar

  • İsimleri, sayı ve miktar bakımından kesinlik katmadan belirten sıfatlardır.
  • “Bazı, birkaç, birçok, biraz, birtakım, kimi, çoğu, hiçbir, bir, fazla, tüm, bütün, her vb.” sözcükler, belgisiz sıfat olarak kullanılır.

Birkaç öğrenci okula sınava katılmadı.

Birtakım sorunlarla uğraşıyorum.

Bütün sınıf pikniğe katılacak.

Bazı kitapları okumaktan zevk alıyorum.

Uyarı:

“Bir” sözcüğü herhangi bir anlamında kullanılırsa belgisiz sıfat, diğer kullanımlarda asıl sayı sıfatı olur.

Bir takım elbise aldık dün onunla. Asıl sayı sıfatı

Elbet  bir gün buluşacağız.  Belgisiz sıfat


Bir sözcüğün belgisiz zamir olabilmesi için bir ismi belirtmesi gerekir.

Birçok hasta bugün taburcu oluyor.  Belgisiz sıfat

Birçoğu bugün taburcu oluyor.  Belgisiz sıfat değil çünkü ismi belirtmemiş.

4. Soru Sıfatları

  • İsimleri soru yoluyla belirten sıfatlardır.

Kaçar ceviz paylaştınız?

Hangi okula gidiyorsun?

Özge kaçıncı sınava girecek?

Kaç kitap almak istersin?

Uyarı:

Soruyu fiile soran ya da soru yoluyla ismin yerini tutan sözcükler soru sıfatı değildir.

Orada kaç gün kalacaksın?  Soru sıfatıdır çünkü soru isme sorulmuş.

Bu elmaların kaçını alacaksın? Soru sıfatı değildir çünkü soru sözcüğü ismin yerini tutmuş.

Buraya nasıl geldin?   Soru sıfatı değildir çünkü soru fiile sorulmuş.



Adlaşmış Sıfat

  • Niteleme sıfatlarının, niteledikleri ismin yerine geçerek kullanılmasıdır.
Yaşlı
Sıfat

insanlara
İsim

 yardım etmeliyiz.   

Anlattığı
Sıfat

konuları
İsim

 hemen anlardık .

Yaşlılara
Adlaşmış sıfat

 yardım etmeliyiz.   

Anlattıklarını,
Adlaşmış sıfat

 hemen anlardık. 

Unvan Sıfatları

  • Özel isimlerin yanında kullanılan unvan, meslek, akrabalık, saygı ve lakap bildiren sıfatlardır.
  • Unvan sıfatları isimden önce de sonra da kullanılabilir.

Emel Öğretmen 

Gazi Mustafa Kemal Paşa

Kara Mehmet 

İbrahim Efendi

Avukat Mustafa Bey

Ali amca

Sıfat Tamlaması

  • Sıfatlar, isimlerin önüne gelerek oluşturdukları söz öbeklerine sıfat tamlaması denir.
  • Sıfat tamlamalarında da tamlayan ve tamlanan unsurlar bulunur.
  • Sıfatın olduğu her yerde sıfat tamlaması da vardır.
Büyük
Tamlayan

ev
Tamlanan

İyi
Tamlayan

insanlar
Tamlanan

Uyarı:

Sıfat tamlamalarında tamlayan da tamlanan da birden fazla sözcükten oluşabilir.

Eskimiş
Tamlayan

binalar
Tamlanan

ve 

yapılar
Tamlanan

oldukça fazlaydı.

Güzel
Tamlayan

bir
Tamlayan

gün
Tamlanan

 geçirmek istiyorum.

 

1. Sıfatlarda Küçültme

  • “-ce, -cik, -imsi, -mtrak ” ekleri ile sıfatlarda küçültme yapılır.

Acımsı bir biber 

Ekşimtrak erik

Büyükçe bina 

Minicik ev   

İrice bir adam  

Sarımsı elma



2. Sıfatlarda Pekiştirme (Pekiştirme Sıfatları)

  • Niteleme sıfatlarının anlam bakımından güçlendirilmesine denir.
  • Sıfatlarda pekiştirme iki şekilde yapılır:

a. “m, p, r, s” ünsüzleri kullanılarak yapılır.

Yeşil      Yemyeşil

Beyaz   Bembeyaz

Kırmızı Kıpkırmızı

Mor       Mosmor

Gündüz Güpegündüz

Yalnız   Yapayalnız

Sağlam Sapasağlam

b. Sıfat olan sözcüğün tekrarlanması ile yapılır.

Uzun  uzun kavaklar vardı.

Güzel mi güzel bir bebekti.

3. Sıfatlarda Derecelendirme

  • “Daha, çok, en vb.” sözcüklerle derecelendirme yapılır.

En tatlı uykular bebeğimin olsun.

Daha büyük bir ev almak istiyoruz.

Çok acı bir biberdi.