tum 8 reklam (2021)
tum 7 reklam (2021)
tum 6 reklam (2021)
tum 5 reklam (2021)
previous arrow
next arrow
Shadow

5. Sınıf Ses Bilgisi Konu Anlatımı

Ses: Akciğerlerden gelen havanın ses yolunda oluşturduğu titreşimdir.

Harf: Seslerin yazıdaki simgeleridir.

Alfabe: Bir dildeki harflerin belirli bir sıraya dizilmiş hâlidir.

Türkçede 8 ünlü (sesli), 21 ünsüz (sessiz) olmak üzere toplam 29 harf vardır.

Ünlü (Sesli) Harfler ve Özellikler

 

Düz

Yuvarlak

 

Geniş

Dar

Geniş

Dar

Kalın

   a

ı

o

u

İnce

   e

i

ö

ü

 

Ünsüz (Sessiz) Harfler ve Özellikleri

 

Süreksiz

Sürekli

Sert Ünsüzler

p, ç, t, k

f, h, s, ş

Yumuşak Ünsüzler

b, c, d, g

ğ, j, l, m, n, r, v, y, z


 

SES OLAYLARI

1. Ünlü Düşmesi (Hece Düşmesi)

İki heceli bazı sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler düşer. Bu olaya ünlü düşmesi denir.

Ünlü düşmesi ikilemelerde gösterilmez, gösterilirse yazım yanlışı olur.
İçeri, dışarı, ileri, şura, bura, ora, yukarı, aşağı gibi sözler ek aldıklarında sonlarında bulunan ünlüler düşmez.
Bir sözcükten yeni bir sözcük türetilirken ya da iki sözcük birleştirilirken de ünlü düşmesi olabilir.

2. Ünlü Daralması

Türkçede son sesi “a, e” olan fiillere, “-yor” eki getirildiğinde sözcük sonundaki “a, e” geniş ünlüleri daralarak “ı, i, u, ü” seslerine dönüşür. Bu olaya ünlü daralması denir.

Kaynaştırma harfi olan “y” sesi, “de-” ve “ye-” fiillerinde daralma yapar.
Kaynaştırma harfi olan “y” sesi yukarıdaki örnekler dışında daraltma yapmaz.

3. Ünsüz Yumuşaması

Sonu “p, ç, t, k” ile biten Türkçe bir sözcük, ünlü ile başlayan bir ek aldığında sözcüklerin sonundaki “p, ç, t, k” sesleri “b, c, d, ğ”ye dönüşür. Bu olaya ünsüz yumuşaması denir.

Türkçe olduğu hâlde sonlarındaki ünsüzleri yumuşamayan sözcükler de vardır.
Bazı alıntı kelimelerde yumuşama olmaz.
Özel isimlerde yumuşama yazıya aktarılmaz.
Bazı tek heceli sözcüklerde yumuşama olmazken bazı tek heceli sözcüklerde yumuşama olabilir.

4. Ünsüz Benzeşmesi (Ünsüz Sertleşmesi)

Sonu “f, s, t, k, ç, ş, h, p” ile biten Türkçe sözcükler, “c, d, g” ile başlayan bir ek aldıklarında bu ekler “ç, t, k”ye dönüşür. Bu olaya ünsüz sertleşmesi denir.

Özel isimlerde, kısaltmalarda ve rakamla yazılan sayılarda da ünsüz benzeşmesi kuralı geçerlidir.

5. Ünsüz Türemesi

Arapçadan dilimize giren bazı sözcükler, ünlüyle başlayan ek aldıklarında veya yardımcı fiille kullanıldıklarında sondaki ünsüz artar. Bu olaya ünsüz türemesi denir.