7. Sınıf Noktalama İşaretleri Konu Anlatımı

NOKTA (.)

  • Cümlenin sonuna konur:

Türk Dil Kurumu, 1932 yılında kurulmuştur.


  • Bazı kısaltmaların sonuna konur:

Alb. (albay)

Dr. (doktor)

Prof. (profesör)

Cad. (cadde)

Sok. (sokak)

s. (sayfa)


  • Sayılardan sonra sıra bildirmek için konur:

3. (üçüncü)

II. Mehmet

2. Cadde

20. Sokak


  • Arka arkaya sıralandıkları için virgülle veya çizgiyle ayrılan rakamlardan yalnızca sonuncu rakamdan sonra nokta konur:

3, 4 ve 7. maddeler

XII – XIV. yüzyıllar arasında


  • Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

29.5.1453

29.X.1923

Uyarı:
Tarihlerde ay adları yazıyla yazıldığında ay adların¬dan önce ve sonra nokta kullanılmaz:
29 Mayıs 1453
  • Saat ve dakika gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

Tren 09.15’te kalktı

Toplantı 13.00’te başladı


  • Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

http://turkcedersi.net



VİRGÜL (,)

  • Birbiri ardınca sıralanan eş görevli kelime ve kelime gruplarının arasına konur:

Fırtınadan, soğuktan ve biraz da karanlıktan olsa gerek korkuyorduk.


  • Sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

Umduk, bekledik, düşündük.


  • Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur:

Memleketimi, Isparta’yı, çok özledim. (Ara söz)

Trabzon’a, Ali de oralıymış, gideceğiz. (Ara cümle)


  • Tırnak içinde olmayan alıntı cümlelerinden sonra konur:

Adana’ya yarın gideceğim, dedi.


  • Konuşma çizgisinden sonraki alıntı cümlesinin bitimine konur:

– Bu akşam Datça’ya gidiyor musunuz, diye sordu.


  • Edebî eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur:

Bahçe kapısını açtı. Sermet Bey’e,

– Bu anahtar köşkü de açar, dedi. (Ömer Seyfettin)


  • Kendisinden sonraki cümleye bağlı olarak ret, kabul ve teşvik bildiren hayır, yok, evet, peki, pekâlâ, tamam, olur, hayhay, başüstüne, öyle, haydi, elbette gibi kelimelerden sonra konur:

Peki, gideriz.

Hayhay, memnun oluruz.


  • Hitap için kullanılan kelimelerden sonra konur:

Efendiler, bilirsiniz ki hayat demek, mücadele, müsademe demektir. (Atatürk)


  • Sayıların yazılışında kesirleri ayırmak için kullanılır:

38,6 (otuz sekiz tam, onda altı)

0,45 (sıfır tam, yüzde kırk beş)


  • Kitap, dergi vb.nin künyelerinde yazar, eser, basımevi vb. maddelerden sonra konur:

Falih Rıfkı ATAY, Tuna Kıyıları, Remzi Kitabevi, İstanbul, 1938.


  • Yazarın soyadı önce yazılmışsa soyadından sonra da virgül konur:

ERGİN, Muharrem, Dede Korkut Kitabı, Ankara, 1958.

Uyarı:
Bağlaçlardan önce ve sonra virgül konmaz:
Hem gider hem ağlar.

Ya bu deveyi gütmeli ya bu diyardan gitmeli. (Atasözü)

Ne kız verir ne dünürü küstürür.


Şart ekinden sonra virgül konmaz:

Sizin için de uygunsa hafta sonu piknik yapalım.



NOKTALI VİRGÜL (;)

  • Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak için konur:

Erkek çocuklara Doğan, Tuğrul, Aslan, Orhan; kız çocuklara ise İnci, Çiçek, Gönül, Yonca adları verilir.

Türkiye, İngiltere, Azerbaycan; Ankara, Londra, Bakü.


  • Kendi içinde virgül bulunan sıralı cümleleri birbirinden ayırmak için konur:

Sevinçten, heyecandan içim içime sığmıyor; bağırmak, kahkahalar atmak, ağlamak istiyorum.

At ölür, meydan kalır; yiğit ölür, şan kalır. (Atasözü)


  • İkiden fazla eş değer ögeler arasında virgül bulunan cümlelerde özneden sonra noktalı virgül konabilir:

Yeni usul şiirimiz; zevksiz, köksüz, acemice görünüyordu. (Yahya Kemal Beyatlı)

İKİ NOKTA (:)

  • Kendisiyle ilgili örnek verilecek cümlenin sonuna konur:

Sevdiğim renklerden bazıları şunlardır: yeşil, mavi, pembe…


  • Kendisiyle ilgili açıklama verilecek cümlenin sonuna konur:

Başarılı olmanın tek bir yolu var: Düzenli çalışmak.


  • Karşılıklı konuşmalarda, konuşan kişiyi belirten sözlerden sonra konur:

Bilge Kağan: Türklerim, işitin! Üstten gök çökmedikçe, alttan yer delinmedikçe ülkenizi, törenizi kim bozabilir sizin?

Koro: Göğe erer başımız başınla senin!


  • Edebi eserlerde konuşma bölümünden önceki ifadenin sonuna konur:

– Buğdayla arpadan başka ne biter bu topraklarda?

Ziraatçı sayar:

– Yulaf, pancar, zerzevat, tütün…


  • Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

http://turkcedersi.net

ÜÇ NOKTA ()

  • Anlatım olarak tamamlanmamış cümlelerin sonuna konur:

Çaresizce oradan uzaklaşırken birden karşısına…


  • Kaba sayıldığı için veya bir başka sebepten dolayı açık yazılmak istenmeyen kelime ve bölümlerin yerine konur:

Kılavuzu karga olanın burnu b…tan çıkmaz.

Arabacı b…’a yaklaştığını söylüyordu.


  • Alıntılarda başta, ortada ve sonda alınmayan kelime veya bölümle¬rin yerine konur:

… derken şehrin öte başından boğuk boğuk sesler gelmeye başladı…


  • Ünlem ve seslenmelerde anlatımı pekiştirmek için konur:

Gölgeler yaklaştılar. Bir adım kalınca onu kıyafetinden tanıdılar.

— Koca Ali… Koca Ali, be!..

Uyarı:
Ünlem ve soru işaretinden sonra üç nokta yerine iki nokta konulması yeterlidir:Gök ekini biçer gibi!.. Başaklar daha dolmadan.

Nasıl da akşam oldu?.. Nasıl da yavrucaklar sustu?..

  • Karşılıklı konuşmalarda, yeterli olmayan, eksik bırakılan cevap¬larda kullanılır:

— Kimsin?

— Ali…

— Hangi Ali?

— …

SORU İŞARETİ (?)

  • Soru eki veya sözü içeren cümle veya sözlerin sonuna konur:

Ne zaman tükenecek bu yollar, arabacı?

Atatürk bana sordu:

— Yeni yazıyı tatbik etmek için ne düşündünüz? (Falih Rıfkı Atay)


  • Soru bildiren ancak soru eki veya sözü içermeyen cümlelerin sonuna konur:

Gümrükteki memur başını kaldırdı:

— Adınız?


  • Bilinmeyen, kesin olmayan veya şüpheyle karşılanan yer, tarih vb. durumlar için kullanılır:

Yunus Emre (1240 ?-1320)

1496 (?) yılında doğan Fuzuli…

Ankara’dan Antalya’ya arabayla üç saatte (?) gitmiş.

ÜNLEM İŞARETİ (!)

  • Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur:

Aşk olsun! Ne kadar akıllı adamlar var! Vah vah!

Aşağıda örnek olarak verilen iki kullanım da doğrudur.

Eyvah! Anahtarı unuttum.

Eyvah, anahtarı unuttum.!


  • Seslenme, hitap ve uyarı sözlerinden sonra konur:

Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz’dir.

Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir!


  • Alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırılmak istenen sözden hemen sonra yay ayraç içinde ünlem işareti kullanılır:

İsteseymiş bir günde bitirirmiş (!) ama ne yazık ki vakti yokmuş (!).

Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.

Kısa Çizgi ()


  • Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur:

Soğuktan mı titriyordum, yoksa heyecan
dan, üzüntüden mi bilemedim.


  • Cümle içinde ara sözleri veya ara cümleleri ayırmak için ara sözlerin veya ara cümlelerin başına ve sonuna konur, bitişik yazılır:

Memleketimi Isparta’yı çok özledim. (Ara söz)

Trabzon’a Ali de oralıymış gideceğiz. (Ara cümle)


  • Kelimelerin kökleri, gövdeleri ve eklerini birbirinden ayırmak için kullanılır:

al-ış, dur-ak, gör-gü-süz-lük vb.


  • Fiil kök ve gövdelerini göstermek için kullanılır:

al-, ver-, başar-, kana- vb.


  • İsim yapma eklerinin başına, fiil yapma eklerinin başına ve sonuna konur:

-ak, -den, -ış, -lık; -ımsa-, -la-, -tır- vb.


  • Heceleri göstermek için kullanılır:

a-raş-tırma, bi-le-zik, du-ruş-ma, ku-yum-cu-luk, prog-ram, ya-zar-lık vb.


  • Arasında, ve, ile, ila, …-den …-e anlamlarını vermek için kelimeler veya sayılar arasında kullanılır:

Aydın-İzmir yolu

Türk-Alman ilişkileri

09.30-10.30

Beşiktaş-Fenerbahçe karşılaşması vb.

Uyarı:
Cümle içinde sayı adlarının yinelenmesinde araya kısa çizgi konmaz: Üç beş kişi geldi
  • Sıfırdan küçük değerleri göstermek için kullanılır:

-2 °C

Uzun Çizgi ()

  • Yazıda satır başına alınan konuşmaları göstermek için kullanılır. Bunakonuşma çizgiside denir.

Frankfurt’a gelen herkesin sorduğu şunlardır:

— Eski şehri gezdin mi?

— Rothschild’in evine gittin mi?


  • Oyunlarda uzun çizgi konuşanın adından sonra da konabilir:

 

Sıtkı Bey — Kaleyi kurtarmak için daha güzel bir çare var. Gerçekten ölecek adam ister.

İslam Bey — Ben daha ölmedim. (Namık Kemal)

Eğik Çizgi (/)

  • Dizeler yan yana yazıldığında aralarına konur:

Korkma! Sönmez bu şafaklarda yüzen al sancak / Sönmeden yurdumun üstünde tüten en son ocak / O benim milletimin yıldızıdır, parlayacak / O benimdir, o benim milletimindir ancak. (Mehmet Akif Ersoy)


  • Adres yazarken apartman numarası ile daire numarası arasına ve semt ile şehir arasına konur:

 

Altay Sokağı No.: 21/6

Kurtuluş / ANKARA


  • Tarihlerin yazılışında gün, ay ve yılı gösteren sayıları birbirinden ayırmak için konur:

18/11/1969, 15/IX/1994 vb.


  • Dil bilgisinde eklerin farklı biçimlerini göstermek için kullanılır:

-a /-e, -an /-en, -lık /-lik, -madan /-meden vb.


  • Genel Ağ adreslerinde kullanılır:

Anasayfa


  • Fizik, matematik vb. alanlarda birimler arası orantıları gösterirken eğik çizgi araya boşluk konulmadan kullanılır:

g/sn (gram/saniye)

Tırnak İşareti (“ ”)

  • Başka bir kimseden veya yazıdan olduğu gibi aktarılan sözler tırnak içine alınır:

Türk Dil Kurumu binasının yan cephesinde Atatürk’ün “Türk dili, Türk milletinin kalbidir, zihnidir.” sözü yazılıdır.

Uyarı:
Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan işaret (nokta, soru işareti, ünlem işareti vb.) tırnak içinde kalır:“İzmir üzerine dünyada bir şehir daha yoktur!” dedi.
  • Özel olarak vurgulanmak istenen sözler tırnak içine alınır:

Yeni bir “barış taarruzu” başladı.


  • Cümle içerisinde eserlerin ve yazıların adları ile bölüm başlıkları tırnak içine alınır:

Bugün öğrenciler “Kendi Gök Kubbemiz” adlı şiiri incelediler.

“Yazım Kuralları” bölümünde bazı uyarılara yer verilmiştir.

Uyarı:
Tırnak içine alınan sözlerden sonra gelen ekleri ayırmak için kesme işareti kullanılmaz: Elif Şafak’ın “Bit Palas”ını okudunuz mu?

Yay Ayraç ( )

  • Cümledeki anlamı tamamlayan ve cümlenin dışında kalan ek bilgiler için kullanılır. Yay ayraç içinde bulunan ve yargı bildiren anlatımların sonuna uygun noktalama işareti konur:

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz.


  • Özel veya cins isme ait ek, ayraçtan önce yazılır:

Yunus Emre’nin (1240?-1320)…

İmek fiilinin (ek fiil) geniş zamanı şahıs ekleriyle çekimlenir.


  • Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıkla-mak ve göstermek için kullanılır:

 

İhtiyar – (Yavaş yavaş Kaymakam’a yaklaşır.)

Ne oluyor beyefendi?

Allah rızası için bana da anlatın… (Reşat Nuri Güntekin)


  • Alıntıların aktarıldığı eseri, yazarı veya künye bilgilerini göstermek için kullanılır:

Cihanın tarihi, vatanı uğrunda senin kadar uğraşan, kanını döken bir millet daha gösteremez. (Ahmet Hikmet MÜFTÜOĞLU)


  • Alıntılarda, alınmayan kelime veya bölümle­rin yerine konulan üç nokta, yay ayraç içine alınabilir.

  • Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır:

Adam, akıllı (!) olduğunu söylüyor.


  • Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır:

1496 (?) yılında doğan Fuzuli…



Köşeli Ayraç ( [ ] )

  • Ayraç içinde ayraç kullanılması gereken durumlarda yay ayraçtan önce köşeli ayraç kullanılır:

Halikarnas Balıkçısı [Cevat Şakir Kabaağaçlı (1886-1973)] en güzel eserlerini Bodrum’da yazmıştır.


  • Metin aktarmalarında, çevirilerde, alıntılarda çalışmayı yapanın eklediği sözler için kullanılır:

“Eldem, Osmanlıda en önemli fark[ın], mezar taşının şeklinde ortaya çık[tığını] söyledikten sonra…”


  • Kaynak olarak verilen kitap veya makalelerin künyelerine ilişkin bazı ayrıntıları göstermek için kullanılır:

Reşat Nuri [Güntekin], Çalıkuşu, Dersaadet, 1922. Server Bedi [Peyami Safa]

Kesme İşareti ()

  • Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri kesme işaretiyle ayrılır:

Kurtuluş Savaşı’nı

Atatürk’üm

Türkiye’mizin

Resmî Gazete’de


  • Yer bildiren özel isimlerde kısaltmalı söyleyiş söz konusu olduğu zaman ekten önce kesme işareti kullanılır:

Hisar’dan, Boğaz’dan vb.


  • Belli bir kanun, tüzük, yönetmelik kastedildiğinde büyük harfle yazılan kanun, tüzük, yönetmelik sözlerinin ek alması durumunda kesme işareti kullanılır:

Bu Kanun’un 17. maddesinin c bendi…


  • Özel adlar için yay ayraç içinde bir açıklama yapıldığında kesme işareti yay ayraçtan önce kullanılır:

Yunus Emre’nin (1240?-1320)

Yakup Kadri’nin (Karaosmanoğlu)


  • Ek getirildiğinde Avrupa Birliği kesme işareti ile kullanılır:

Avrupa Birliği’ne üye ülkeler…

Uyarı:
Kurum, kuruluş, kurul, birleşim, oturum ve iş yeri adlarına gelen ekler kesmeyle ayrılmaz: Türkiye Büyük Millet Meclisine

Türk Dil Kurumundan

Danışma Kurulundan

Türkiye Büyük Millet Meclisinin


Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz:

Türklük, Türkleşmek, Türkçü, Türkçülük, Türkçe, Müslümanlık, Hristiyanlık, Avrupalı, Avrupalılaşmak, Aydınlı, Konyalı, Bursalı, Ahmetler, Mehmetler, Yakup Kadriler, Türklerin, Türklüğün, Türkleşmekte, Türkçenin, Müslümanlıkta, Hollandalıdan, Hristiyanlıktan, Atatürkçülüğün vb.


Özel adlar yerine kullanılan “o” zamiri cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

  • Kişi adlarından sonra gelen saygı ve unvan sözlerine getirilen ekleri ayırmak için konur:

Nihat Bey’e, Ayşe Hanım’dan, Mahmut Efendi’ye, Enver Paşa’ya; Türk Dil Kurumu Başkanı’na vb.


  • Kısaltmalara getirilen ekleri ayırmak için konur:

TBMM’nin, TDK’nin, BM’de, ABD’de, TV’ye vb.


  • Sayılara getirilen ekleri ayırmak için konur:

1985’te, 8’inci madde, 2’nci kat; 7,65’lik, 9,65’lik vb.


  • Belirli bir tarih bildiren ay ve gün adlarına gelen ekleri ayırmak için konur:

Başvurular 17 Aralık’a kadar sürecektir.


  • Seslerin ölçü ve söyleyiş gereği düştüğünü göstermek için kullanılır:

 

Güzelliğin on par’etmez

Bu bendeki aşk olmasa (Âşık Veysel)