Metin Türleri Konu Anlatımı (8. Sınıf)

152
8-sinif-metin-turleri

1. Deneme:

Herhangi bir konuda kişisel görüş ve düşüncelerin anlatıldığı yazı türüdür.

  • Konu sınırlaması yoktur. Her konuda deneme yazılabilir.
  • Yazar, anlattıklarını kanıtlamak zorunda değildir.
  • Samimi bir dil kullanılır.
  • Yazar, kendisiyle konuşuyormuş gibi bir anlatım sergiler.
  • Kişisellik ve kendine özgülük söz konusudur.

2. Makale:

Bir tezi savunmak, bir gerçeği açıklamak ve bilgi vermek amacıyla yazılan yazılardır.

  • Anlatım, nesnel bir nitelik taşır.
  • Bilimsel verilerden yararlanılır.
  • Ele alınan konuyu kanıtlamak esastır.
  • Gazete ve dergilerde yayımlanır.

3. Fıkra (Köşe Yazısı):

Günlük olaylarla ya da toplumun sorunlarına ait herhangi bir konu üzerinde yazılan yazılardır.

  • Gazete ve dergilerde yayımlanır.
  • Toplumu ilgilendiren güncel olaylar ele alınır.
  • Deyimlere, atasözlerine ve nükteli sözlere yer verilir.
  • Ele alınan konu, kanıtlanmaz.
  • Açık, sade ve anlaşılır bir dil kullanılır.

4. Söyleşi (Sohbet):

Kişisel görüş ve düşüncelerin, okuyucuyla konuşuyormuş gibi samimi bir şekilde yazılan yazılardır.

  • Üslup, oldukça samimidir.
  • İlgi çeken konular ele alınır.
  • Okuyucuya soru sorularak karşılıklı konuşma havasına girilir.
  • Yazar, anlattıklarını kanıtlamak zorunda değildir.

5. Hikâye (Öykü):

Yaşanmış ya da yaşanabilir olayların anlatıldığı kısa yazı türüdür.

  • Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olaylar ele alınır.
  • Olay örgüsü, şahıs kadrosu, yer ve zaman unsurları belirtilir.
  • Kısa soluklu eserlerdir.
  • Karakter sayısı azdır.
  • Serim (giriş), düğüm (gelişme) ve çözüm (sonuç) bölümlerinden oluşur.

6. Roman:

Yaşanmış ya da yaşanabilir bir olayların anlatıldığı uzun yazı türüdür.

  • Yaşanmış ya da yaşanması mümkün olaylar ele alınır.
  • Olay örgüsü, şahıs kadrosu, yer ve zaman unsurları belirtilir.
  • Uzun soluklu eserlerdir.
  • Karakter sayısı fazladır.
  • Serim (giriş), düğüm (gelişme) ve çözüm (sonuç) bölümlerinden oluşur.

7. Masal:

Hayali karakterlerin yer aldığı olağanüstü olayları, yer ve zaman unsurlarını belirtmeden anlatan bir türdür. Masalların başlıca özellikleri şunlardır:

  • Genellikle tekerleme ile başlar.
  • Her zaman iyiler kazanır, kötüler kaybeder.
  • Eğiticilik ve öğreticilik esastır.
  • Yer ve zaman unsurları belirsizdir.
  • Masallardaki olayların gerçekle bir ilgisi yoktur.
  • Olağanüstü özelliklere sahip kahramanlara yer verilir.
  • Evrensel konular ele alınır.

8. Fabl:

İnsan dışındaki varlıklara, insanlara ait özellikler verilerek onların başından geçen olayların anlatıldığı, sonunda ders verme amacı güden kısa yazılardır. Fablların başlıca özellikleri şunlardır:

  • Kahramanları genellikle hayvanlar ve bitkilerdir.
  • Ders vermek amacıyla yazılır.
  • Evrensel konular ele alınır.

9. Günlük:

Günü gününe, tarih belirtilerek yazılan yazılardır.

  • Olaylar, tarih de belirtilerek günü gününe yazılır.
  • Yaşanan olaylar ya da izlenimler kaleme alınır.
  • Samimi bir dille ve birinci kişi ağzından yazılır.

10. Anı:

Yaşanmış olayların, üzerinden belli bir süre geçtikten sonra yazıldığı yazı türüdür.

  • Kişinin yaşadığı ya da bizzat tanık olduğu ele alınır.
  • Olayın yaşanmasından sonra belli bir süre geçmelidir.
  • Yaşanan olay etkileyici ya da kişinin yaşamında iz bırakır nitelikte olmalıdır.
  • Geçmişe ışık tutar ve tarihsel gerçeklerin öğrenilmesine katkıda bulunur.

11. Gezi Yazısı:

Gezip görülen yerlerin anlatıldığı yazı türüdür.

  • Gezilen yerlerle ilgili izlenimler edebî bir üslupla anlatır.
  • Yazar, iyi bir gözlemcidir.
  • Duygu ve düşüncelere yer verilebilir.

12. Mektup:

Bir şey haber vermek, sormak, istemek veya duyguları bildirmek için yazılan yazılardır.

  • Hitapla başlar ve mutlaka tarih atılır.
  • Özel mektuplar, edebî mektuplar, resmî mektuplar ve iş mektupları olmak üzere dört türü vardır.
  • Özel mektuplar; yakın çevremizdeki insanlara yazılır.
  • Edebî mektuplar, edebiyatçıların birbirlerine gönderdikleri mektuplardır.
  • Resmî mektuplar, devlet dairelerinin kendi aralarındaki mektuplaşmalardır. Kişilerle devlet daireleri arasındaki mektuplaşmalar da bu türe girer.
  • İş mektupları, kişiler ve ticari kurum arasındaki mektuplaşmalardır.

13. Biyografi:

Herhangi bir alanda üne kavuşmuş kişileri tanıtmak amacıyla yazılan yazılardır.

  • Üçüncü kişi ağzıyla anlatılır.
  • Kişinin hayatı, kronolojik bir sıra ile verilir.

14. Otobiyografi:

Kişinin kendi hayatını tanıtmak amacıyla yazdığı yazılardır.

  • Birinci kişi ağzıyla anlatılır.
  • Kişi hayatını, kronolojik bir sıra ile verir.

15.Tiyatro:

Sahnede oynatılmak üzere yazılan yazılardır.

  • Olaylar sahnede canlandırılır.
  • Perdeler hâlinde oynanır.
  • Olaylar; komedi, trajedi ve dram şeklinde olabilir.

16. Haber Metni:

Toplumu ilgilendiren güncel olay veya durumların, halka duyurulması amacıyla hazırlanan yazı türüdür. Haber metinlerinin başlıca özellikleri şunlardır:

  • Olayların güncel ve önemli olması gerekir.
  • Toplumun tamamını ya da önemli bir kısmını ilgilendirmesi gerekir.
  • Anlatılanlar ilgi çekici olmalıdır.
  • Nesnel bir anlatıma sahip olmalıdır.

17. Destan:

Ulusların yaşadıkları tarihî olayların efsanevî ve mitolojik unsurlarla yoğrularak oluşturduğu millî karakter taşıyan uzun manzum eserlerdir.

  • En uzun yazı türüdür.
  • Olağan üstü kahramanlar ve olaylar vardır.
  • Yaşanmış tarihsel ve toplumsal kahramanlıklar abartılarak anlatılır.

Doğal ve yapay destanlar olmak üzere iki türü vardır:

Doğal Destanlar:

  • Toplumsal olaylar anlatılır.
  • Yazarı belli değildir, halk ozanları tarafından söylenmiştir. (Anonimdir)

Yapay Destanlar:

  • Daha yakın zamanlarda yazılan destanlardır.
  • Yazarı bellidir.
  • Olağanüstü durumlara daha az yer verilir.