İsimler Konu Anlatımı (6. Sınıf)

78
6-sinif-isimler


İsim (Ad):Varlıkları ve kavramları karşılayan sözcüklere isim (ad) denir. İsimler üç başlıkta ele alınır:

A. Varlıklara Verilişlerine Göre İsimler

1. Özel İsim

  • Evrendeki tek bir varlığı ifade eden isimlerdir. Özel isimlerin başlıca kullanım alanları aşağıdaki gibidir:

Kişilerin adları, soyadları, lakapları ve unvanları:

Ahmet   

Ayşe Hanım

Mustafa Kemal Paşa   

Doktor Ali Bey


Ülke, devlet, millet ve kıta isimleri:

Türkiye Cumhuriyeti  

Asya

İngiliz

Almanya


Dil, din ve mezhep isimleri:

Türkçe 

Hristiyan

Türk  

Çince


Kurum ve kuruluş isimleri:

Arı Yayıncılık  

Ülkü Ortaokulu

Eğirdir İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü 

Türk Tarih Kurumu


Gök cisimlerinin isimleri:

Venüs   

Büyükayı

Uranüs

Güneş


Gazete, dergi ve kitap isimleri:

Resmî Gazete 

Hürriyet

Meraklı Minik

Yaban


Bölge, il, ilçe, köy, semt, cadde ve yer adları:

Karadeniz

Uşak

Vatan Mahallesi 

Tokmacık kasabası

Uyarı:

  • Özel isimler büyük harfle başlar ve özel isimlere getirilen çekim ekleri kesme işaretiyle ayrılır.

Isparta’nın  

Edirne’ye

Atatürk Bulvarı’ndan  

Mevlüt Bey’in


  • Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen diğer ekler kesmeyle ayrılmaz.

Kahramanmaraşlı  

Kahramanmaraşlıyım

İngilizce   

İngilizcenin

Elifler 

Türklerin

2. Cins (Tür) İsim

  • Aynı türden varlıkları karşılayan isimlerdir.

defter 

armut  

kuş

çanta 

ev   

bebek

Uyarı:

Cins isimler, kullanıldıkları cümleye göre özel isim olarak da kullanılabilir.

Öğretmenine bir demet gül getirmişti.   Cins isim
Arkadaşım Gül bazen bize ders çalışmak için gelir.  Özel isim

B. Varlıkların Sayılarına Göre İsimler

1. Tekil İsim

  • Aynı türden varlıkların yalnızca birini karşılayan isimlerdir.

köpek  

yastık   

uçak 

karanfil 

koltuk     

televizyon

2. Çoğul İsim

  • Aynı türden olan birden fazla varlığı karşılayan isimlerdir.    
  • -lar/-ler” ekleriyle isimler çoğul yapılır.

köpekler  

yastıklar 

uçaklar                

karanfiller      

koltuklar          

televizyonlar

3. Topluluk İsmi

  • Çoğul eki almadığı hâlde çoğul anlam taşıyan ve birden çok varlıktan oluşan topluluğu karşılayan isimlerdir.

orman  

bölük  

küme

takım  

millet   

düzine

Uyarı:

Topluluk isimleri çoğul eki alabilir.

ormanlar

takımlar

                                                                                             
Ağaç Tekil isim  

Ağaçlar Çoğul isim  

Orman Topluluk ismi

C. Varlıkların Oluşlarına Göre İsimler

1. Somut İsim

  • Beş duyu organımızın herhangi biriyle algılayabildiğimiz kavramları karşılayan isimlerdir.

ışık  

Görebiliriz, yalnızca duymamız bile o sözcüğü somut yapar.  

Dokunamayız

Duyamayız

Koklayamayız

Tadamayız


ses 

sıcak  

tatlı

böcek

kar 

bebek

2. Soyut İsim

  • Beş duyu organımızın herhangi biriyle algılayamadığımız kavramları karşılayan isimlerdir.

öfke  

Göremeyiz

Dokunamayız

Duyamayız

Koklayamayız

Tadamayız


rüya

umut

mutluluk

sevgi 

kin 

özlem

İsim Tamlaması

  • En az iki ismin, aralarında sahiplik ilgisi kurarak oluşturduğu sözcük grubuna isim tamlaması denir.
  • İsim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan olmak üzere iki unsur vardır. Tamlayan eklerinde ilgi, tamlanan eklerinde iyelik ekleri bulunur. Bu ekler şu şekildedir:

Tamlayan Ekleri 

-ın          -nın

-in          -nin

-un         -nun

-ün         -nün

-dan      -den

  

Tamlanan Ekleri

-ı             -sı

-i             -si

-u           -su

-ü           -sü

  • Tamlamalarda önce tamlayan sonra tamamlanan unsur gelir.

Kızımın         tokası

Tamlayan   Tamlanan

  • Tamlamalar, yapılışları bakımından üçe ayrılır:

1. Belirtili İsim Tamlaması

  • Hem tamlayan hem de tamlanan unsurun ek aldığı tamlamadır.
Tamlayan Tamlanan
stadyumun ışığı
insanlardan bazısı
ormanın sessizliği
armudun sapı
onun çantası

Uyarı:

“Ben” ve “biz” kişi zamirleri tamlayan olduğunda tamlayan ve tamlanan ekleri “-im ve -miz” şeklinde değişiklik gösterebilir.

Tamlayan Tamlanan
benim kızım
benim çantam
bizim çiçeğimiz
bizim arabamız

  • Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına başka sözcükler girebilir.
Adamın
Tamlayan
kırmızı araba
Tamlanan
  • Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan unsurlar yer değiştirebilir.
Hava
Tamlanan
güzeldir  Eğirdir’in.
Tamlayan
  • Belirtili isim tamlamalarında tamlayan da tamlanan da birden fazla sözcükten oluşabilir.
Kızımın
Tamlayan
ve

oğlumun
Tamlayan
sevgisi.
Tamlanan
Apartmanın
Tamlayan
adı
Tamlanan
ve

numara.
Tamlanan
2. Belirtisiz İsim Tamlaması

  • Yalnızca tamlanan unsurun ek aldığı tamlamalardır.
Tamlayan Tamlanan
futbol topu
kapı kolu
ayakkabı bağı
araba sesi
3. Zincirleme İsim Tamlaması

  • En az üç ismin, aralarında sahiplik ilgisi kurarak oluşturduğu tamlamalardır. Zincirleme isim tamlamalarında tamlayan ve tamlanan unsurlar, kendi içerisinde ayrıca bir tamlama oluştururlar.
Tamlayan Tamlanan
ev halkının neşesi
Futbol maçının sonu
Masa örtüsünün rengi
apartman bahçesinin basketbol sahası
Uyarı:

Belirtili isim tamlamalarında tamlayan ile tamlanan arasına başka bir sözcük girebilir. Bu durum, zincirleme isim tamlaması ile karıştırılmamalıdır.
Öğretmenin   mavi   kalemi                               Belirtili isim tamlaması
Tamlayan                  Tamlanan

Ayşe’nin   göz  rengi                                          Zincirleme isim tamlaması