İsim Çekim Ekleri Konu Anlatımı (6. Sınıf)

237
6-sinif-isim-cekim-ekleri

1. Çoğul (Çokluk) Ekleri

“-lar/-ler” ekleri çoğul ekleridir.

İsimlerin sayı bakımından çokluğunu ifade eder.

Köpekler, sadık hayvanlardır.

Konuyla ilgili görüşmeler yapılmalıdır.

Çoğul ekleri, sözcüğe farklı anlamalar da katabilir.

Türkler, cesur ve adaletli insanlardır. (Millet, topluluk)

Dayımlar  geçen hafta buradaydı. (Aile)

Dedesi yetmiş yaşlarında sevimli bir adamdı. (Yaklaşık)

Annemi dünyalar kadar seviyorum. (Abartma)

Bu ülkede Mustafa Kemaller tükenmez. (Benzerlik)

Kaymakam Beyler, bugün okulumuzu ziyaret edecekler. (Saygı)

Uyarı:

Fiillere (eylemlere) getirilen “-lar/-ler” eki, 3. çoğul şahıs ekidir.

Öğrenciler   zil çalınca sınıfa girerler.
Çoğul eki                            3. çoğul kişi eki



2. İyelik (Sahiplik) Ekleri

İsimlere gelerek onların kime ve neye ait olduklarını belirten eklerdir.

Elbisen sana çok yakıştı.

İki gün önce  baba buraya gelmiş.

Kediniz daha az önce buradaydı.

Şahıslara göre çekimleri yapılabilir.

Tekil Şahıslar

Benim tokam  

Senin tokan  

Onun toka  

Çoğul Şahıslar

Bizim tokamız

Sizin tokanız

Onların tokaları

Uyarı:

“-ları/-leri” ekleri her zaman tek başlarına iyelik eki olmayabilir.

Elif’in saçları dün kesilmiş.    “-lar” çoğul eki, “-ı” da iyelik ekidir.               
Arabaları daha dün buradaydı.   “-ları” eki iyelik ekidir. (Kastedilen araba bir tane)



3. Hâl (Durum) Ekleri

Hâl ekleri beş grupta ele alınır:

a.  Yalın Hâl

İsimlerin hiçbir durum ekini (-e, -i, -de, -den) almamış hâlidir.

Yeni  aldığımız ev için çok güzel perde aldık.

Çocuklar, yatmadan önce süt içmeli.

b. Belirtme Hâli (-i Hâli)

İsimlere getirilen “-i, -ı, -u, -ü” durum ekleridir.

Eylemden etkilenen varlığı belirtir.

Nihayet evi buldum.

O müziği beraber dinledik.

Balkonu bugün temizlemeliyim.

Uyarı:

Belirtme hâl eki “-i” ile iyelik eki olan “-i” birbirine karıştırılmamalıdır. “-i” eki alan sözcüğün başına onunsözcüğü getirdiğimizde anlamlı oluyorsa o ek, iyelik ekidir; anlamsız oluyorsa belirtme hâl ekidir.

(Onun) Evi hangi gün temizleyelim?   Anlamsız oldu, o halde “-i”, belirtme hâl eki

(Onun) Evi buraya çok yakınmış. Anlamlı oldu, o halde “-i”, iyelik ekidir.

c. Yönelme Hâli (-e Hâli)

İsimlere getirilen “-a, -e” durum ekleridir.
Eklendiği isimlere yönelme anlamı katar.

Evden  ayrıldım, köye gidiyorum.

Bütün insanlığa bunu anlatmalıyız.

Uyarı:

“Ben” ve “sen” sözcükleri yönelme hâl ekini aldığında sözcüklerin kökleri değişir.

ben-e bana

sen-e sana

d. Bulunma Hâli (-de Hâli)

İsimlere getirilen “-da, -de; -ta, -te” durum ekleridir.

Bulunma, durum ve zaman gibi anlamlar katar.

Çantamı  evde bıraktım. (Bulunma, yer anlamlı)

Usta bir bakışta arızayı buldu. (Durum anlamı)

Hafta sonunda onunla mı pikniğe gideceksin? (Zaman anlamı)

Uyarı:

“-de” eki yapım eki göreviyle de kullanılabilir. O zaman hâli eki olmaktan çıkar.

Sözde buraya gelecekti.

Gözde bir öğrencidir o.

e. Ayrılma Hâli (-den Hâli)

İsimlere getirilen “-dan, -den; -tan, -ten” durum ekleridir.

Ayrılma, çıkma, zaman, sebep gibi anlamlar katar.

Kahramanmaraş’tan Isparta’ya geldi. (Ayrılma, uzaklaşma anlamı)

Soğuktan elleri titriyordu. (Sebep anlamı)

Buraya  akşamdan gelmeliyiz. (Zaman anlamı)

Uyarı:

“-den” eki yapım eki göreviyle de kullanılabilir. O zaman hâli eki olmaktan çıkar.

Sudan sebeplerle yanıma gelme.



4. Soru Eki

Bu ek gelenekleşmiş olarak ayrı yazılır ve kendisinden önceki kelimenin son ünlüsüne bağlı olarak ünlüsü değişir.

Okuyacak kitabın var

Muhsin de mi bizimle gelecek?

Uyarı:

İlgi (tamlayan) ekleri ve ilgi zamiri de isim çekim eki olarak değerlendirilir.

Bahçenin toprağı çok verimsiz. İlgi eki

Benimki dün kayboldu.  İlgi zamiri