tum 8 reklam (2021)
tum 7 reklam (2021)
tum 6 reklam (2021)
tum 5 reklam (2021)
previous arrow
next arrow
Shadow

7. Sınıf Fiiller (Eylemler) Konu Anlatımı

FİİL (EYLEM)

İş, oluş, hareket bildiren sözcüklere fiil denir.

Sözcük, mastar eklerinden (-mak/-mek) birini aldığında anlamlı oluyorsa fiildir; anlamsız oluyorsa isimdir.
Fiillerden sonra kullanılan kısa çizgi -mak/-mek anlamında kullanılır.
“-mak/-mek” ekleri aynı zamanda bir yapım ekidir. Eklendiği sözcüğü isim yapar.Senin görevin çalışmaktır

Mastar Hâlindeki Fiiller (Eylemler)

Fiillerin kök ve gövdelerine -mak/-mek eklerini getirdiğimizde fiilin mastarını bulmuş oluruz.

Fiil (Eylem)Fiilin (Eylemin) Mastarı
yazıştıkyazışmak
incelettirildiincelettirilmek
geldilergelmek
boyutlandırdıkboyutlandırmak
doydukdoymak
Fiillerin kök ve mastarı birbirine karıştırılmamalıdır. Fiilin mastarı, sözcükten çekim ekleri (kip ve şahıs ekleri) atıldıktan sonra geriye kalan kısmıdır.

FİİLLERİN ANLAM ÖZELLİKLERİ

1. İş (Kılış) Fiilleri

İş/kılış fiilleri; bir işi, hareketi anlatan fiillerdir.
İşi yapan bir özne vardır ve bu işten etkilenen bir varlık (nesne) bulunur.

İş/kılış fiillerinin başına “onu” sözcüğünü getirdiğimizde anlamlı olur.

  • İş/kılış fiilleri; “Neyi?”“kimi?” sorularına cevap verirler.

2. Oluş Fiilleri

Oluş fiilleri, varlıkta kendiliğinden oluşan değişikliği anlatan fiillerdir.
Eylemin gerçekleşmesi için belli bir süre gerekir çünkü zamanla ortaya çıkan durumu anlatırlar.
Oluş fiillerinde işten etkilenen bir varlık (nesne) bulunmaz.

Oluş fiillerinin başına “onu” sözcüğünü getirdiğimizde anlamsız olur.

Oluş fiilleri; “Neyi?”, “kimi?” sorularına cevap vermezler.

3. Durum Fiilleri

Öznenin içinde bulunduğu durumu anlatan fiillerdir.
İşi başlatmak ve bitirmek işi yapan kişinin (öznenin) elindedir.
İşi yapan bir kişi (özne) vardır ancak bu işten etkilenen bir varlık (nesne) yoktur.

Durum fiillerinin başına “onu” sözcüğünü getirdiğimizde anlamsız olur.

Durum fiilleri; “Neyi?”, “kimi?” sorularına cevap vermezler.

Kimi eylemlerin kılış, durum ya da oluş anlamı taşıması eylemlerin cümlede kullanılışlarına (anlamlarına) bağlıdır.

FİİL KİPLERİ

A. Haber (Bildirme) Kipleri

Zaman anlamı taşıyan fiillerdir.
Eylemin geçmişte, şu anda, gelecekte ya da her zaman yapıldığını bildirir.
Kip ve kişi ekleriyle eylemlerin olumlu, olumsuz, olumlu soru ya da olumsuz soru biçiminde çekimleri yapılır.
Dört ana başlıkta incelenir:

1. Geçmiş Zaman Kipi

a. Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman

Eki “-dı, -di, -du, -dü; -tı, -ti, -tu, -tü“dür.

Kişinin yaşadığı ya da gördüğü bir eylemi anlatır.

Fiilin gerçekleştiği kesindir.
b. Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman

Eki “-mış, -miş, -muş, -müş“tür.

Kişinin duyduğu ya da öğrendiği bir eylemi anlatır.

Fiilin gerçekleştiği kesin değildir.
Sonradan fark edilme anlamı da katar.

2. Şimdiki Zaman Kipi

Eki “-yor“dur. “-makta,-mekte” ekleri de şimdiki zaman anlamı veren eklerdir.

Eylemin yapılma zamanı ile söylenme zamanı aynıdır.

3. Gelecek Zaman Kipi

Eki “-acak, -ecek“tir.

Eylemin henüz yapılmamış, söylendikten sonraki bir zamanda yapılacağı anlamı verir.

4. Geniş Zaman Kipi

Eki “-r, -ar, -er, -ır, -ir, -ur, -ür“dür. Olumsuz birinci şahıs çekimlerinde “-ma, -me“, ikinci ve üçüncü şahıs çekimlerinde “-maz, -mez” ekleri kullanılır.

Her zaman yapılan, sürekli tekrarlanan eylemleri ifade eder.

HABER (BİLDİRME) KİPLERİNİN ÇEKİM TABLOSU

“Gel-” fiilinin haber (bildirme) kiplerine göre çekimidir.

 

Kişi (Şahıs)

Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman

Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman

Şimdiki Zaman

Gelecek Zaman

Geniş Zaman

Olumlu

1. TekilGeldimGelmişimGeliyorumGeleceğimGelirim
2. TekilGeldinGelmişsinGeliyorsunGeleceksinGelirsin
3. TekilGeldiGelmişGeliyorGelecekGelir
1. ÇoğulGeldikGelmişizGeliyoruzGeleceğizGeliriz
2. ÇoğulGeldinizGelmişsinizGeliyorsunuzGeleceksinizGelirsiniz
3. ÇoğulGeldilerGelmişlerGeliyorlarGeleceklerGelirler

Olumsuz

1. TekilGelmedimGelmemişimGelmiyorumGelmeyeceğimGelmem
2. TekilGelmedinGelmemişsinGelmiyorsunGelmeyeceksinGelmezsin
3. TekilGelmediGelmemişGelmiyorGelmeyecekGelmez
1. ÇoğulGelmedikGelmemişizGelmiyoruzGelmeyeceğizGelmeyiz
2. ÇoğulGelmedinizGelmemişsinizGelmiyorsunuzGelmeyeceksinizGelmezsiniz
3. ÇoğulGelmedilerGelmemişlerGelmiyorlarGelmeyeceklerGelmezler

Olumlu Soru

1. TekilGeldim miGelmiş miyimGeliyor muyumGelecek miyimGelir miyim
2. TekilGeldin miGelmiş misinGeliyor musunGelecek misinGelir misin
3. TekilGeldi miGelmiş miGeliyor muGelecek miGelir mi
1. ÇoğulGeldik miGelmiş miyizGeliyor muyuzGelecek miyizGelir miyiz
2. ÇoğulGeldiniz miGelmiş misinizGeliyor musunuzGelecek misinizGelir misiniz
3. ÇoğulGeldiler miGelmişler miGeliyorlar mıGelecekler miGelirler mi

Olumsuz Soru

1. TekilGelmedim miGelmemiş miyimGelmiyor muyumGelmeyecek miyimGelmem mi
2. TekilGelmedin miGelmemiş misinGelmiyor musunGelmeyecek misinGelmez misin
3. TekilGelmedi miGelmemiş miGelmiyor muGelmeyecek miGelmez mi
1. ÇoğulGelmedik miGelmemiş miyizGelmiyor muyuzGelmeyecek miyizGelmez miyiz
2. ÇoğulGelmediniz miGelmemiş misinizGelmiyor musunuzGelmeyecek misinizGelmez misiniz
3. ÇoğulGelmediler miGelmemişler miGelmiyorlar mıGelmeyecekler miGelmezler mi
 

B. Dilek (Tasarlama) Kipleri

Zaman anlamı taşımayan fiillerdir.
Bir dileği, bir isteği, yapılması gereken bir durumu ifade eden kiplerdir.
Kip ve kişi ekleriyle eylemlerin olumlu, olumsuz, olumlu soru ya da olumsuz soru biçiminde çekimleri yapılır.
Dört ana başlıkta incelenir:

1. Dilek (Şart) Kipi

Eki “-sa, -se“dir.

Eylemin gerçekleşmesi dilek ya da şarta bağlıdır.

2. İstek Kipi

Eki “-a, -e“dir.

Eylemin gerçekleşmesine istek bildirir.

3. Gereklilik Kipi

Eki “-malı, -meli“dir.

Eylemin mutlaka yapılması gerektiği anlamı verir.

4. Emir Kipi

Eki yoktur.
Eylemin yapılması gerektiğini emir şeklinde bildirir.

DİLEK (TASARLAMA) KİPLERİNİN ÇEKİM TABLOSU

“Gel-” fiilinin dilek (tasarlama) kiplerine göre çekimidir.

 

 

Kişi (Şahıs)

Dilek (Şart) Kipi

İstek Kipi

Gereklilik Kipi

Emir Kipi

Olumlu

1. TekilGelsemGeleyimGelmeliyim

2. TekilGelsenGelesinGelmelisinGel
3. TekilGelseGeleGelmeliGelsin
1. ÇoğulGelsekGelelimGelmeliyiz

2. ÇoğulGelsenizGelesinizGelmelisinizGelin (Geliniz)
3. ÇoğulGelselerGelelerGelmelilerGelsinler

Olumsuz

1. TekilGelmesemGelmeyeyimGelmemeliyim

2. TekilGelmesenGelmeyesinGelmemelisinGelme
3. TekilGelmeseGelmeyeGelmemeliGelmesin
1. ÇoğulGelmesekGelmeyelimGelmemeliyiz

2. ÇoğulGelmesenizGelmeyesinGelmemelisinizGelmeyin (Gelmeyiniz)
3. ÇoğulGelmeselerGelmeyeGelmemelilerGelmesinler

Olumlu Soru

1. TekilGelsem miGeleyim miGelmeli miyim

2. TekilGelsen miGelesin miGelmeli misin

3. TekilGelse miGele miGelmeli miGelsin mi
1. ÇoğulGelsek miGelelim miGelmeli miyiz

2. ÇoğulGelseniz miGelesiniz miGelmeli misiniz

3. ÇoğulGelseler miGeleler miGelmeliler miGelsinler mi

Olumsuz Soru

1. TekilGelmesem miGelmeyeyim miGelmemeli miyim

2. TekilGelmesen miGelmeyesin miGelmemeli misin

3. TekilGelmese miGelmeye miGelmemeli miGelmesin mi
1. ÇoğulGelmesek miGelmeyelim miGelmemeli miyiz

2. ÇoğulGelmeseniz miGelmeyesiniz miGelmemeli misiniz

3. ÇoğulGelmeseler miGelmeyeler miGelmemeliler miGelmesinler mi

FİİLLERDE ANLAM (KİP/ZAMAN) KAYMASI

Fiillerde kullanılan kip ile kastedilen kipin farklı olmasıdır.
Bir kip, başka bir kipin anlamını yansıtacak şekilde kullanılır.