Ek Fiil (Ek Eylem) Konu Anlatımı (7. Sınıf)

327
7-sinif-ek-fiil


Ek Fiil: İsim veya isim soylu sözcüklerin yüklem olmasını sağlayan ya da basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapan ek hâlindeki imek fiiline denir. Ek fiilin iki görevi vardır:

 

1. İsimleri ve İsim Soylu Sözcükleri Yüklem Yapmak

Bu görevinde ek fiil dört kiple çekimlenir:

a. Ek Fiilin Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman Çekimi

  • Eki “idi”dir.
  • Kişinin yaşadığı ya da gördüğü bir eylemi anlatır.

Dün akşam seni arayan bendim. (ben idim)

Morali bugünlerde bozuktu. (bozukidi)

 

Uyarı:

İsim veya isim soylu sözcüklerin yüklem olduğu cümlelerin olumsuzu “değil” edatı ile yapılır.

Son zamanlarda işlerin yolunda değildi. (yolunda değil idi)


İsim veya isim soylu sözcüklerin yüklem olduğu cümlelerin sorusu “mi” edatı ile yapılır.

Arkadaşınız öğrenci miydi. (öğrenci mi idi)

 

b. Ek Fiilin Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman Çekimi

  • Eki “imiş”tir.
  • Kişinin duyduğu ya da öğrendiği bir eylemi anlatır.
  • Sonradan fark edilme anlamı da katabilir.

Saliha’nın memleketi Trabzon’muş. (Trabzon imiş)

Dünkü maçta o da varmış. (var imiş)

Aslen Kayserili değilmiş. (Kayserili değil imiş)

Bu üç katlı ev onların mıymış? (onların mı imiş)

 

c. Ek Fiilin Şart Çekimi

  • Eki “ise”dir.
  • Diğer kiplerden farkı ismi yüklem yapmamasıdır.
  • Cümleye şart (koşul) anlamı katar.

Dediğin kadar çalışkansa bu soruyu bilir. (çalışkan ise)

İşin varsa daha sonra da gidebiliriz. (var ise)

Eğer senin dostun değilse zaten gelmez. (dostun değil ise)

 

d. Ek Fiilin Geniş Zaman Çekimi

  • Eki “-dir”dir.
  • Eylemin her zaman gerçekleştiği anlamını veririr.
  • Geniş zaman çekimlerinde “-dir” bazen yazılmaz ama var kabul edilir.

Emin, sen hep defanssın. (defansındır))

O, girdiği her işte başarılı. (başarılıdır))

Kişi (Şahıs) Ek Fiilin Görülen (Bilinen) Geçmiş Zaman Çekimi Ek Fiilin Duyulan (Öğrenilen) Geçmiş Zaman Çekimi Ek Fiilin Şart Çekimi Ek Fiilin Geniş Zaman Çekimi
1. Tekil Doktordum Doktormuşum Doktorsam Doktorum(dur)
2. Tekil Doktordun Doktormuşsun Doktorsan Doktorsun(dur)
3. Tekil Doktordu Doktormuş Doktorsa Doktor(dur)
1. Çoğul Doktorduk Doktormuşuz Doktorsak Doktoruz(dur)
2. Çoğul Doktordunuz Doktormuşsunuz Doktorsanız Doktorsunuz(dur)
3. Çoğul Doktorlardı Doktorlarmış Doktorlarsa Doktorlar(dır)


 

2. Basit Zamanlı Fiilleri Birleşik Zamanlı Yapmak

Cümlede tek bir kip kullanılmışsa o basit zamanlı bir kiptir. Ancak o kipin yanına bir kip daha getirilirse o zaman birleşik zamanlı hâle dönüşür.

  • Gelsem Basit zamanlı
  • GelseydimBirleşik zamanlı
  • Gelmişsin Basit zamanlı
  • GelmiştinBirleşik zamanlı

Bu görevde ek fiil üç kiple çekimlenir:

 

a. Ek Fiilin Hikâye Birleşik Zamanı

  • Eki “idi”dir.
  • Cümleye terk edilmiş alışkanlık, gerçekleşmemiş beklenti gibi anlamlar katar.

Akşamları dışarıda top oynardık.

Geziye bizi de götürecekti.

Bana çok önce haber vermeliydin.

 

Uyarı:

Birleşik zamanlı sözcüklerin olumsuzu “-ma,-me; -mı, -mi, -mu, -mü” ekleriyle yapılır.

Notlarını seninle paylaşmayacak.

Çoğu zaman davetlere katılyordu.


Birleşik zamanlı sözcüklerin sorusu “mi” edatı ile yapılır.

Seni sık sık arar y.

 

b. Ek Fiilin Rivayet Birleşik Zamanı

  • Eki “imiş”tir.
  • Cümleye küçümseme ve benzeri anlamlar katar.

Ödevini yapamamışmış.

Babamın sözünü dinlemeliymişim.

Bu kadar hata yapmamalıymışım.

Okula kaydını yaptırmalı mıymış.

 

c. Ek Fiilin Şart Birleşik Zamanı

  • Eki “ise”dir.
  • Cümleye şart (koşul) anlamı katar.

Dersi dikkatli dinleryseniz öğrenirsiniz.

Çalışmaya başlaysan devam et.

Seninle çalışmak istemezyse Ali’yi ararsın.

 

Uyarı:

“-dir” eki, fiillere gelirse fiili ek fiil yapar ancak birleşik zamanlı yapmaz. Fiillere getirilen bu ek cümleye tahmin, olasılık gibi anlamlar katar.

Annem, eve çoktan gelmiştir. Ek fiil yapmış ama hâlâ basit zamanlı bir eylemdir.

 

Ek fiilin birleşik zamanlı çekimlerini “gel-” fiilini ve şimdiki zaman eki olan“-yor”u kullanarak yapacağız.

Kişi (Şahıs) Ek Fiilin Hikâye Birleşik Zamanı Ek Fiilin Rivayet Birleşik Zamanı Ek Fiilin Şart Çekimi
1. Tekil Geliyordum Geliyormuşum Geliyorsam
2. Tekil Geliyordun Geliyormuşsun Geliyorsan
3. Tekil Geliyordu Geliyormuş Geliyorsa
1. Çoğul Geliyorduk Geliyormuşuz Geliyorsak
2. Çoğul Geliyordunuz Geliyormuşsunuz Geliyorsanız
3. Çoğul Geliyorlardı Geliyorlarmış Geliyorlarsa