Sitemiz Yenilendi!

8. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı

1. Eş Anlamlı (Anlamdaş) Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları farklı, anlamları aynı olan sözcüklerdir.

Örnekler

araç & vasıta

buyruk & emir

acemi & toy

cimri & pinti

ayraç & parantez

sözcük & kelime

Delil yetersizliğinden dava kapanmıştı. (kanıt)

Dağın zirvesine ulaşmak üzereydik. (doruk)

 

2. Zıt (Karşıt) Anlamlı Sözcükler

Anlamca birbirinin karşıtı olan sözcüklerdir.

Örnekler

Bulanık suda balık avlanmaz. (duru)

Fındık üretiminde bu yıl artış bekliyoruz. (tüketim)

 

Uyarı

Bir sözcüğün olumsuzu, o sözcüğün zıt anlamlısı demek değildir.

SÖZCÜK OLUMSUZU ZIT ANLAMLISI
Suçlu Suçsuz Masum
Otur- Oturma- Kalk-
Neşeli Neşesiz Üzgün
Uyu- Uyuma- Uyan-

 

Sözcüklerin zıt anlamlı olabilmesi için her ikisinin de gerçek ya da mecaz anlamlı olması gerekir.

Bu karanlık günler de geçecek elbet.

Aydınlık günlere kavuşacağız.

Bu cümlelerde “aydınlık” ve “karanlık” sözcükleri mecaz anlamda ve birbirine zıt olarak kullanılmıştır.

 

Babam dürüst, doğru bir adamdı.

Uğraştıkça çizgileri daha eğri oluyordu.

Bu cümlelerde “doğru” sözcüğü mecaz anlamda, “eğri” sözcüğü ise gerçek anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden zıt anlamlı sayamayız.

 

3. Eş Sesli (Sesteş) Sözcükler

Yazılışları ve okunuşları aynı olduğu halde anlamları farklı olan sözcüklerdir.

Örnekler

Dik

Bu ağaçları dedesi dikmişti. (Yetiştirmek için bir bitkiyi toprağa yerleştirmek)

Kopan düğmesini çabucak dikmişti. (Kumaş, deri, yara vb.ni iğneye geçirilmiş iplikle tutturmak)

 

Uyarı

Sözcüklerin sesteş (eş sesli) anlam özelliği kazanabilmesi için farklı temel anlamlarda kullanılmaları gerekmektedir.

Geçen yaz teyzemin dilini arı sokmuştu. (Gerçek anlam)

Yeni bir dil öğrenmek için kursa gidiyorum. (Gerçek anlam)

“Dil” sözcüğü her iki cümlede de gerçek anlamda kullanıldığı için sesteştir.

 

Çarpışmanın etkisiyle arabanın camı kırıldı. (Gerçek anlam)

Daha işe başlamadan tüm cesareti kırıldı. (Mecaz anlam)

“Kırıl-” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede mecaz anlamıyla kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.

 

Yaşlı teyzenin kolundan tutup karşıya geçmesine yardım etti. (Gerçek anlam)

Kapının koluna asıldı ama kapıyı açamadı. (Gerçek anlama bağlı farklı bir anlam)

“Kol” sözcüğü ilk cümlede gerçek, ikinci cümlede ise gerçek anlama bağlı farklı bir anlamda kullanılmıştır. Bu yüzden aralarında sesteşlik özelliği aranmaz.

 

Uyarı

Düzeltme işareti ( ^ ) olan sözcükler; okunuşları, yazılışları ve anlamları farklı olduğu için sesteş değildir.

Yalnız iki adet takım elbisesi vardı. (Adet: tane)
Biz âdetlerimize sıkı sıkıya bağlıyızdır. (Âdet: gelenek, görenek)
kar – kâr
hala – hâlâ
ama – âmâ
yar – yâr

4. Genel ve Özel Anlamlı Sözcükler

Söylenişte tekil olmasına rağmen anlamca geniş kapsamlı olan sözcüklere genel anlamlı sözcükler; anlamca daha dar kapsamlı olan, o türün sadece bir ya da birkaç örneğine işaret edecek şekilde kullanılan sözcüklere ise özel anlamlı sözcükler denir.

Örnekler

Genelden Özele Sıralama
Varlık – Canlı – Bitki – Ağaç – Meşe

Özelden Genele Sıralama
Meşe – Ağaç – Bitki – Canlı – Varlık

 

Uyarı

Bir sözcük cümledeki kullanımına göre özel veya genel anlamlı olabilir.

Çiçekler baharın müjdecisidir.

Herhangi bir çiçek kastedildiği için “çiçek” sözcüğü genel anlamda kullanılmıştır.

 

Odasındaki çiçeğe gözü gibi bakardı.

Kastedilen çiçek, belli bir çiçektir; bu yüzden “çiçek” sözcüğü özel anlamda kullanılmıştır.

 

5. Nitel ve Nicel Anlamlı Sözcükler

Sayılabilen, ölçülebilen bir özelliği ifade eden sözcüklere nicel anlamlı; sayılamayan, ölçülemeyen bir özelliği ifade eden sözcüklere ise nitel anlamlı sözcükler denir.

Örnekler

Büyük bir evde yaşıyorlardı. (Nicel anlam )
Büyük liderler unutulmaz. ( Nitel anlam)
Ağır paketleri ona taşıtmıştı. ( Nicel anlam)
Annelik ona ağır sorumluluklar yüklemişti. ( Nitel anlam)

 

6. Yansıma Sözcükler

Doğadaki varlıkların çıkardığı seslerin taklit edilmesiyle oluşan sözcüklerdir.

 

İnsanlara Özgü Yansımalar

Örnekler

Şık → Parmağını şıklatmasıyla herkes sustu.
Hor → Uyurken horluyormuşum.
Hapşu → Üst üste hapşırmaya başladı.

Hayvanlara Özgü Yansımalar

Örnekler

Miyav → Kedicik acı acı miyavlıyordu.
Hav → Bir yabancı görse havlamaya başlardı.
Me → Koyunlar meleşiyor.

Cansız Varlıklara Özgü Yansımalar

Örnekler

Gür → Gök gürlemesinden hep korkardı.
Şırıl → Su şırıltısı beni dinlendiriyor.
Hışır → Yaprakların hışırtısı rüzgârın habercisiydi.

Araçlara Özgü Yansıma Sözcükler

Örnekler

Çuf → Tren, çuf çuf sesleriyle uzaklaştı.
Zır → Kapının zırıltısına uyandım.
Pat → Topu patladı.

7. Pekiştirmeli Sözcükler

Sözcüğün ilk hecesine “-m, -p, -r, -s ” harflerinden biri getirilerek pekiştirme yapılabilir.

Örnekler

Beyaz → Bembeyaz
Issız → Ipıssız
Temiz → Tertemiz
Mor → Mosmor

 

“mı/mi” edatı kullanılarak pekiştirme yapılabilir.

Örnekler

Güzel mi güzel bir kızdı.
Hava sıcak mı sıcaktı.

 

İkilemelerle pekiştirme yapılabilir.

Örnekler

Arabamız yavaş yavaş ilerliyordu.
Eğri büğrü bir yola girmiştik.

İkilemeler

İkilemeler ayrı yazılır ve araya herhangi bir noktalama işareti konulmaz.

Örnekler

Hızlı hızlı → Aynı sözcüklerle oluşmuş.
Güçlü kuvvetli → Eş anlamlı sözcüklerden oluşmuş.
Gide gele → Zıt anlamlı sözcüklerden oluşmuş.
Kaba saba → Biri anlamlı, biri anlamsız olan sözcüklerden oluşmuş.
Abur cubur → İki anlamsız sözcükten oluşmuş.
Şıpır şıpır → Yansıma sözcüklerden oluşmuş.
Bire bir → Hâl eki kullanılarak oluşmuş.

Yorum Yazarken Türkçe Kurallarına Uyarak Yazınız Lütfen!

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

  • Yazının Bağlantısı: 8. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı
  • Tarih: 10 Haziran 2019
  • Yazının Kategorisi: 8. Sınıf, 8. Sınıf Türkçe Konu Anlatımları
  • Yazar:
  • Bu yazıyı RSS ile Takip Et
  • Diğer kaynaklarda arayın: 8. Sınıf Sözcükler Arası Anlam İlişkileri Konu Anlatımı
  • Filtreleme Seçenekleri
    • Sıralama Seçenekleri

    • Sınıf Seçiniz

    • İçerik Türü Seçiniz

    • Sınav Türü Seçiniz

    Ana Menü