Yapısal Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı (8. Sınıf)

156
8-sinif-yapisal-anlatim-bozukluklari

 

1. Özne-Yüklem Uyumsuzlukları

  • Özne-yüklem uyumsuzlukları üç şekilde ele alınır:

 

a. Kişi Bakımından Uyumsuzluk:

  • Özenin “ben ve sen”, “ben ve o”, “ben, sen ve o” şeklindeki kullanımlarında yüklem birinci çoğul şahısla çekimlenir.

Sen ve ben ön koltuğa oturalım. Doğru

Ozan ve ben birlikte koşuyoruz. Doğru

Sen, ben ve Elif aynı sınıftayız. Doğru

Yarışmaya o ve ben katıldım. Yanlış


  • Özne “sen ve o” şeklinde kullanılırsa yüklem ikinci çoğul şahısla çekimlenir.

Şiirleri Zeynep ve sen okursunuz. Doğu

Şiirleri Zeynep ve sen okursun. Yanlış

Özne

Yüklem

   I ve II. tekil olursa

I. çoğul

  I ve III. tekil olursa

I. çoğul

  II ve III. tekil olursa

II. çoğul

   I, II ve III. tekil olursa

I. çoğul


b. Tekillik-Çoğulluk Bakımından Uyumsuzluk:

  • Özne insansa ve çoğulsa yüklem hem tekil hem de çoğul olabilir.

Öğrenciler şimdi derstedirler. Doğru

Öğrenciler şimdi derstedir. Doğru


  • Özne insan dışında bir varlıksa yüklem kesinlikle tekil olmalıdır.

Leylekler, gelmeye başladılar. Yanlış

Leylekler, gelmeye başladı. Doğru


  • Özne, çoğul ve kişileştirilen bir varlık olduğunda yüklem tekil de çoğul da olabilir.

Leylekler, neşeyle uçuyorlar. Doğru

Leylekler, neşeyle uçuyor. Doğru


  • Özne topluluk ismiyse yüklem tekil olur. Ancak özne olan topluluk ismi çokluk eki aldıysa yüklem tekil de çoğul da olabilir.

Ekip tırmanmaya hazırlanıyor. Doğru

Ekipler tırmanmaya hazırlanıyorlar. Doğru

Ekip tırmanmaya hazırlanıyorlar. Yanlış


  • Belgisiz zamir veya belgisiz sıfatlar özne olduklarında yüklem tekil olur.

Düğüne herkes katılmıştı.Doğru

Düğüne herkes katılmışlardı. Yanlış

Birçok kişi seni merak etti. Doğru

Birçok kişi seni merak ettiler. Yanlış


  • Saygı ve sitem gibi duyguların bulunduğu cümlelerde özne tekil olmasına rağmen yüklem çoğul olabilir.

Sayın Başkan törene teşrif ettiler. (Saygı) Doğru

Mehmet Bey düğüne teşrif etmediler. (Sitem) Doğru


c. Olumluluk-Olumsuzluk Bakımından Uyumsuzluk:

  • Yüklemin olumlu ya da olumsuz yargı taşıdığı durumlarda özne ile uyumlu olmalıdır.

Hepimiz eğlenmeyi severiz. Doğru

Hepimiz eğlenmeyi sevmeyiz.Yanlış

Hiç kimse senden bahsetmedi. Doğru

Herkes senden bahsetmedi. Yanlış



2. Öge Eksiklikleri

Genellikle birden çok yüklemli (sıralı) ve bağlacı olan (bağlı) cümlelerde öge eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozuklukları olabilmektedir. Öge eksiklikleriyle ilgi anlatım bozukluklarını inceleyelim:

  • Özne Eksikliği:

Kimse yerinden kımıldamıyor, bekliyor. Yanlış

Kimse yerinden kımıldamıyor, herkes bekliyor. Doğru

Bahçenin çitlerini boyadık, çok güzel oldu. Yanlış

Bahçenin çitlerini boyadık, çitler çok güzel oldu. Doğru


  • Yüklem Eksikliği:

Çayı az, kahveyi hiç içmem.Yanlış

Çayı az içerim, kahveyi hiç içmem.Doğru

Dilek masal, ben de şiir okudum. Yanlış

Dilek masal okudu, ben de şiir okudum. Doğru


  • Nesne Eksikliği:

Bize masallar anlatır, eğlendirirdi. Yanlış

Bize masallar anlatır, bizi eğlendirirdi. Doğru

Arabaya bakım yaptırıp satacakmış. Yanlış

Arabaya bakım yaptırıp arabayı satacakmış. Doğru


  • Yer Tamlayıcısı Eksikliği:

Yüzmeyi çok severim, her fırsatta giderim. Yanlış

Yüzmeyi çok severim, her fırsatta yüzmeye giderim. Doğru

Tecrübelerini bizimle paylaşır, değer verir. Yanlış

Tecrübelerini bizimle paylaşır, bize değer verir. Doğru


  • Zarf Tamlayıcısı Eksikliği:

Çiçekleri çok sever, sürekli ilgilenir. Yanlış

Çiçekleri çok sever, sürekli onlarla ilgilenir.Doğru

Bu aralar onu görmek ve karşılaşmak istemiyorum. Yanlış

Bu aralar onu görmek ve onunla karşılaşmak istemiyorum. Doğru

3. Çatı Uyuşmazlıkları

  • Yan cümlenin yüklemi ile temel cümlenin yüklemi arasında uyum olmalıdır. Ya ikisi de etken ya da ikisi de edilgen olmalıdır.

Randevu alıp doktora gidilecekti.Yanlış

                Etken                Edilgen

Randevu alıp doktora gidecekti. Doğru

                 Etken                     Etken

Randevu alınıp doktora gidilecekti. Doğru

                Edilgen                Edilgen

4. Tamlama Yanlışlıkları

  • İsim ve sıfat tamlamalarında aynı tamlananın ortak kullanılmasından kaynaklanan bir bozukluktur.

Özel ve devlet okullarında okuyan öğrenciler sınava girebilecek. Yanlış

Özel okullar ve devlet okullarında okuyan öğrenciler sınava girebilecek.Doğru


  • Tamlayan eksikliği de cümlede anlatım bozukluğuna neden olur.

Ona yardım ederek başarılı olmasını sağladı. Yanlış

Ona yardım ederek onun başarılı olmasını sağladı. Doğru



5. Ek Yanlışlıkları

  • Cümle içerisinde bazı eklerin eksik ya da yanlış kullanılması anlatım bozukluğuna sebep olur.

İnsan bilgi sahibi olmadığı konularda fikir beyan etmesi yanlıştır.Yanlış (Tamlayan eki eksik)

İnsanın bilgi sahibi olmadığı konularda fikir beyan etmesi yanlıştır. Doğru


Annem, yemek yapmasını çok iyi bilir. Yanlış (İyelik eki (tamlanan eki) yanlış kullanılmış)

Annem, yemek yapmayı çok iyi bilir. Doğru


Saçları uzun, yüzü de zayıf değildi. Yanlış (Ek fiil eki kullanılmamış)

Saçları uzundu, yüzü de zayıf değildi.Doğru


1978’lerde televizyonlar siyah beyazdı. Yanlış( On ve onun katlarında bu şekilde kullanım olabilir.)

1970’lerde/1980’lerde televizyonlar siyah beyazdı.Doğru

6. Bağlaç Yanlışlıkları

,

  • Olumlu ve olumsuz yargıları bağlayan bağlaçlar yanlış kullanıldıklarında anlatım bozukluğuna sebep olur.

Çok kitap okuyor fakat ödevlerini aksatmıyor. Yanlış

Çok kitap okuyor ayrıca ödevlerini aksatmıyor. Doğru