Cümlede Anlam Konu Anlatımı (7. Sınıf)

27
7-sinif-cumlede-anlam

 

1. Sebep (Neden) – Sonuç Cümleleri:

Herhangi bir olayın veya durumun gerçekleşme ya da gerçekleşmeme nedeninin ortaya koyulduğu cümlelerdir.

“-diğinden, -ınca; için, diye, nedeniyle, sebebiyle, ile” gibi kullanımlarla sebep anlamı sağlanabilir.

 

Örnek:

  • Şiddetli yağış yüzünden heyelan meydana geldi.
  • Bugün balığa çıkmadık çünkü denizde fırtına vardı.

 

2. Amaç – Sonuç Cümleleri:

Herhangi bir olayın veya durumun gerçekleşme ya da gerçekleşmeme amacının ortaya koyulduğu cümlelerdir.

“-mak için, -mak üzere; amacıyla, gayesiyle, maksadıyla, diye, üzere” gibi kullanımlarla amaç anlamı sağlanabilir.

 

Örnek:

  • Kışı rahat geçirmek için karınca yazın hep çalıştı.
  • Topluma hizmet etmek maksadıyla aşevi yeniden açıldı.

 

Not:

Amaç – sonuç cümlelerinin sebep – sonuç cümlelerinden farkı, amacın henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşmesi planlanan, hedeflenen olmasıdır.

Zayıflamak için
Amaç
diyetisyene gidiyor.
Sonuç

“Zayıflama” eylemi henüz gerçekleşmemiş ancak gerçekleşmesi hedeflenmiştir. Bu yüzden amaç – sonuç cümledir.

Sana inandığım için
Sebep
buradayım.
Sonuç

“İnanma” eylemi gerçekleşmiştir. Bu yüzden sebep sonuç cümledir.

 

3. Koşul (Şart) – Sonuç Cümleleri:

Herhangi bir olayın veya durumun gerçekleşme ya da gerçekleşmeme şartının, başka bir olaya veya duruma bağlı olduğu cümlelerdir.

“-se, -ince, -dikçe, -meden; ise, ancak, mi, ama, yalnız, üzere, yeter ki” gibi kullanımlarla koşul anlamı sağlanabilir.

 

Örnek:

  • Bu yaz çalışırsam istediğim okulda okuyabileceğim.
  • Anlaşma bozulmadığı sürece beş yıl ortak çalışacağız.

 

4. Öznel Cümleler:

Kişinin düşüncelerini, duygularını, beğenilerini ifade eden; doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanamayan cümlelerdir.

 

Örnek:

  • Erguvan çiçekleri, baharın en güzel habercisidir.
  • Yazarın akıcı ve etkileyici dili sayesinde kitabı hızla okudum

5. Nesnel Cümleler:

Doğruluğu ya da yanlışlığı ispatlanabilen, kişisel görüş ifade etmeyen cümlelerdir.

 

Örnek:

  • Türkiye’nin başkenti İstanbul’dur. Bu cümle nesnel bir cümledir. Çünkü Türkiye’nin başkenti Ankara’dır ve bu ispatlanabilir.
  • Soğuktan titreyen kadın önce sobayı yaktı.
  • Elinde zarfla koşarak yukarı çıktı.

 

6. Doğrudan Anlatım Cümleleri:

Başkasına ait olan bir sözün hiç değiştirilmeden aynen aktarılmasıdır.

Örnek:

  • Yarın Eğirdir’de kahvaltı yapalım, dedi.
  • “Kişi, kendinden bilir işi.” dedi ve gülümsedi.

 

7. Dolaylı Anlatım Cümleleri:

Başkasına ait bir sözün “söyledi, belirtti, vurguladı” gibi ifadelerde aktarılmasıdır.

 

Örnek:

  • Mücahit, maçta ayağına darbe aldığını söyledi.
  • Kitap okumanın zevkli olduğunu belirtti.

  • Ayşe, işe kabul edildiğini söyledi.Dolaylı anlatım
  • Ayşe “İşe kabul edildim” dedi.Doğrudan anlatım
  • İşe kabul edildim, dedi.Doğrudan anlatım

 

8. Duygu Cümleleri:

Hislerimizin ifade edildiği cümlelerdir.

Varsayım:

Gerçekleşmemiş bir olayın gerçekleşmiş gibi ya da gerçekleşmiş bir olayın hiç gerçekleşmemiş gibi ifade edildiği cümlelerdir. Genellikle “diyelim ki, farz edelim, düşün ki” gibi ifadelere yer verilir.

  • Farz et ki uçağa yetişemedin.
  • Diyelim ki işler yolunda gitmedi.

 

Azımsama:

Bir şeyi miktarca az bulmak, yetersiz görmek anlamlarını ifade eden cümlelerdir.

  • Akşama kadar sadece iki konu bitirmiş.
  • Bu kadarcık parayla ne alınır ki?

 

Yakınma (Şikâyet):

Bir durumdan duyulan rahatsızlığın başkalarına aktarıldığını ifade eden cümlelerdir.

  • Ömer maç günleri hep bir bahane buluyor.
  • Ev işlerinde bana hiç yardım etmiyor.

 

Sitem:

Bir kimseye, yaptığı bir hareketin veya söylediği sözün üzüntü, alınganlık, kırgınlık vb. duygular uyandırdığını öfkelenmeden ifade etmektir.

  • Ayşegül, sürekli beni eleştirmenden rahatsız oluyorum.
  • Kitap okuyacağınıza söz vermiştiniz, yine okumadınız.

 

Şaşırma:

Herhangi bir durum karşısında şaşkınlık duymak, hayret etmek ve nasıl davranacağını bilememek anlamlarını ifade eden cümlelerdir.

  • Komşu evini satılığa çıkarmış, ne oldu ki acaba?
  • Okul çıkışında birden karşıma çıkmasın mı?

 

Beklenti Cümleleri:

Gerçekleşmesi beklenen davranış ve işleri ifade eden cümlelerdir. Beklentiler bazen gerçekleşir bazen de gerçekleşmez.

  • Beklenti Cümlesi: Çalışmalarında başarıya ulaşacağını umuyorum.
  • Gerçekleşmiş Beklenti Cümlesi: Çalışmalarında başarıya ulaşacağını biliyordum.
  • Gerçekleşmemiş Beklenti Cümlesi: Çalışmalarında başarıya ulaşır sanmıştım.

 

Küçümseme:

Herhangi bir kişiye veya duruma değer vermeme, önemsememe ve onu küçük görme anlamlarını ifade eden cümlelerdir.

  • Beni anlaman için on fırın ekmek yemen lazım.
  • Siz mi bizi maçta yeneceksiniz?

 

Öneri (Tavsiye):

Bir sorunu çözmek üzere öne sürülen görüş, düşünce ve tekliflerin ifade edildiği cümlelerdir.

  • Doktora danışmadan ilaç kullanmasan iyi olur.
  • Eşyan ağır geliyorsa iki parça hâlinde taşıyabilirsin.

 

Yadsıma (İnkâr Etme):

Bir şeyi inkâr etme, kabul etmeme anlamı taşıyan cümlelerdir.

  • Söylenenlerin aksine arabamı her zaman dikkatli kullanırım.
  • Bütün bunları sana ben mi söylemişim?

 

Eleştiri:

Bir insanın, bir eserin ya da bir konunun doğru ve yanlış yanlarını bulup göstermek amacıyla yazılan cümlelerdir. Eleştiri, olumlu da olumsuz da olabilir.

  • Taner Bey, teşhislerinde kolay kolay yanılmaz. → Olumlu eleştiri
  • Bir maç ancak bu kadar kötü yönetilebilirdi. → Olumsuz eleştiri

 

Öz Eleştiri:

Kişinin kendisiyle ilgili yaptığı eleştirileri içeren cümlelerdir.

  • Bazen patavatsız cümleler kurabiliyorum.
  • Sözel mantık sorularına gerekli önemi vermedim.

 

Pişmanlık:

Yapılan bir şeyden duyulan üzüntüdür.

  • Sesimi yükseltmeseydim kimse kırılmayacaktı.
  • Keşke paramın hepsini harcamasaydım

 

9. Cümle Oluşturma:

Karışık olarak verilen sözcüklerden anlamlı ve kurallı bir cümle oluşturma işidir.

 

Örnek:

umutsuzluğu – yenmemiz – başarılı – istiyorsak – önce – gerekir Başarılı olmak istiyorsak önce umutsuzluğu yenmemiz gerekir.