Atasözleri Konu Anlatımı (5. Sınıf)

27
5-sinif-atasozleri

ATASÖZLERİ

Atasözü: Deneyimlere, gözlemlere dayanılarak söylenmiş ve halka mal olmuş öğüt verici nitelikteki sözlerdir.

Atasözlerinin Özellikleri

  • Atasözleri, anonimdir yani söyleyeni belli olmayan sözlerdir.

“Zorla güzellik olmaz.” Bu sözü ilk kimin söylediği belli değildir. Artık halkın ortak malı olmuştur.


  • Atasözleri kalıplaşmış sözlerdir. Bu yüzden atasözünü oluşturan sözcüklerin yerine bu sözcüklerin eş anlamlıları ya da yakın anlamlıları getirilemez, sözcüklerin yerleri değiştirilemez.

Komşu komşunun külüne muhtaçtır. (Doğru)

Arkadaş arkadaşın külüne muhtaçtır. (Yanlış)

Külüne muhtaçtır komşu komşunun. (Yanlış)


  • Atasözleri cümle şeklindedir ve mutlaka bir öğüt içerir.

Eski düşman dost olmaz.

İşleyen demir ışıldar.


  • Atasözlerinden bazıları aynı anlama gelir.

İki dinle bir söyle. &Söz gümüşse sükût altındır.
Ak akçe kara gün içindir. & Sakla samanı gelir zamanı.


  • Atasözlerinden bazıları zıt anlamlıdır.

Damlaya damlaya göl olur. & Taşıma suyla değirmen dönmez.
Tatlı dil yılanı deliğinden çıkarır & Lafla peynir gemisi yürümez.


  • Atasözleri, anlam özellikleri açısından üç bölümde ele alınır:

a. Gerçek Anlamlı Atasözleri: Tüm sözcüklerin gerçek anlamında kullanıldığı sözlerdir, mecazlı bir ifadeye yer verilmez.

Bugünün işini yarına bırakma.

Son pişmanlık fayda etmez.

Gülme komşuna gelir başına.

Ölüme çare bulunmaz.


b. Mecaz Anlamlı Atasözleri: Sözcüklerden en az birinin gerçek anlamı dışında kullanıldığı sözlerdir.

Rüzgar eken fırtına biçer. (“Rüzgar” başkasına zarar veren işler, “fırtına” da bunun karşılığındaki tepkiler anlamına gelir.)

Altın eli bıçak kesmez. (“Altın el”, ifadesi mecaz yapmıştır.)

Bakarsan bağ, bakmazsan dağ olur. (Dağ olur, ifadesi mecaz yapmıştır.)

Ağacı kurt, insanı dert yer. (İnsanı dert yemesi ifadesi mecaz anlamlıdır.)


c. Hem Gerçek hem Mecaz Anlamlı Atasözleri: İki anlama da gelebilecek şekilde kullanılan sözlerdir.

Hamama giren terler.

Birinci anlam, hamama giren kişi mutlaka terler.
İkinci anlam, bir işe girişen kişi o işin zorluğunu göze almalıdır.

Bir koltuğa iki karpuz sığmaz.

Tavşan dağa küsmüş, dağın haberi olmamış.

Demir tavında dövülür.